EILAND TUSSEN TWEE WERELDEN

Mijn blogs zijn niet gericht op het verstrekken van toeristische informatie. Mijn eigen vakanties zijn altijd sterk gericht op zonnewarmte, zwemmen en als extraatje misschien nog wat natuurschoon. Dus in de werelden van Jan geen belevenissen uit de Algarve of een oord aan de Middellandse zee. Maar over Japan wil ik wel wat schrijven.

Koans

En het begint met Zen. Janwilem van de Wetering, bedenker en schrijver van “Grijpstra en De Gier”, was op zijn dertigste naar Japan gegaan om een jaar lang in een zen-klooster te verblijven. Ik las, lang geleden, het boekje dat hij daarover schreef: De Lege Spiegel. Het was een klooster waarin werd gewerkt met koans, een soort puzzel die je pas opgelost had als je de waarheid daarachter had ontdekt 1) en de zenmeester het antwoord had goedgekeurd. In dat jaar heeft Van de Wetering, ondanks dagelijks uren lang zitten op een kussentje, de koan niet opgelost. Ik kwam er achter dat zen ook zonder koans kon en dan vooral bestaat uit zitten, net zolang tot “zuivere leegte” is bereikt. En “zitten” heb ik daarna ook vaak gedaan. 

Nederland-promotie

In 1988 ging ik zelf naar Japan, ik maakte deel uit van een groep 2) die in Japan Nederland ging promoten als ideale vestigingsplaats voor de distributie van Japanse produkten in Europa en ik vertelde daar wat over de werking van Douane Nederland en de toen in voorbereiding zijnde EU-regels voor de BTW.  Ik zal nooit de aanblik van de zalen in Osaka en Tokio vergeten waar ik vanaf het podium 500 uniform geklede en gekapte mannen (en een enkele vrouw) zag: zwart pak, wit overhemd, donkere stropdas, zwart haar en allemaal even beleefd. Onderstaande AI-productie (Chatgpt)  geeft het aardig weer.

Tempels

In het weekend tussen de optredens in Osaka en Tokio heb ik onder deskundige leiding prachtige tempels, tuinen en standbeelden gezien. Mijn begeleider op de eerste dag zei over de tempels, met name die in Kyoto: “Als je er één gezien hebt, heb je ze allemaal gezien”. Maar ik kreeg er geen genoeg van en de volgende dag werd ik vergezeld door een ambassademedewerker die met een Japanse was getrouwd en van alles kon vertellen over wat we te zien kregen. Na een bezoek aan drukbezochte plekken gingen we als laatste naar een kleine oude tempel midden in het groen. Na een paar honderd meter over een slingerend pad kwamen we niet verder dan de poort. Er was helemaal niemand. Het was miezerig weer maar niet koud en er ging een enorme rust uit van die plek. Dat beeld en het gevoel dat daar over mij heen kwam vergeet ik nooit meer. Het was trouwens al die dagen wat mistig. Vanuit de hoge snelheidstrein van Osaka naar Tokio was er niet veel te zien. Maar een paar seconden kon je ver kijken en uitgerekend toen kreeg ik een blik op de heilige berg Fuji die ik niet had willen missen. 3)

Religies

Al die verschillende tempels die ik heb gezien kan ik me niet herinneren, maar ik was me destijds ook niet bewust van het onderscheid tussen Boeddhistische tempels enerzijds en anderzijds heiligdommen van het Shintoïsme. 4) In Japan gaan die twee goed samen. Het Shintoïsme is een natuurgodsdienst met goden die aan bepaalde plaatsen of natuurverschijnselen zijn gekoppeld. Veel huwelijken worden shintoistisch gevierd, maar bij begrafenissen worden boeddhistische rituelen uitgevoerd die gericht zijn op het zieleheil en een goede overgang naar een volgend leven. De meeste Japanners zijn met beide religies verbonden en het land is tot 1946 geleid door een keizer die volgens de shintoistische leer gelijkgesteld was met God.

De dankbaarheid die we moeten uitspreken als we Maria Kondo volgen in haar aanpak van het opruimen heeft waarschijnlijk ook te maken met haar shintoïstische achtergrond.

Paulien

Paulien Cornelisse had een grote liefde voor Japan, maar zij heeft zich wel heel erg verbaasd over dat land. In de prachtige achtdelige serie Tokidoki 5) praat ze met de Japanners, laat ze veel van hun gewoontes zien en schetst ontwikkelingen van de laatste decennia. Het land maakt een heel langzame ontwikkeling door na honderden jaren compleet isolement (Japan is nooit door een vreemde mogendheid bezet geweest, behalve kort na de capitulatie in 1945) en met een zeer strakke leiding, waarbij de bevolking tot in detail kreeg voorgeschreven wat er van individuen werd verwacht.

Er is in Japan nog steeds grote aandacht voor rituelen en hoe het hoort, oftewel “De Manier van Doen”; dat zit in de ceremonies als theeschenken, het (op)maken van gerechten, het inrichten van tuinen en rituelen bij de sportbeoefening. Maar dat zit in het hele leven. Van alle regels zijn met name die gaan over onderling contact nog zeer knellend; die staan haaks op hedendaagse westerse waarden als “je zelf zijn” en uiting geven aan je gevoelens. Er is een grote afstand tussen alle individuen, je raakt elkaar niet aan, ook niet bij begroeten. Lachen doen de Japanners bijna altijd met de hand voor de mond en contacten tussen mannen en vrouwen verlopen zeer moeizaam. Pas de laatste jaren werken getrouwde vrouwen wat vaker buitenshuis, maar dat mannen iets huishoudelijks doen is nog niet gebruikelijk.

De afname van de bevolking gaat steeds sneller; een kwart van de Japanners is maagd en heel veel mannen vinden het zoeken van een partner en een relatie aangaan maar gedoe. In de documentaire zijn tenenkrommende en meelijwekkende scenes opgenomen bij een dating-bijeenkomst, die door de overheid werd georganiseerd. Een jongeman kon na zeven korte gesprekken met vrouwen niet vertellen wie hij de leukste vond. Hij was zo zenuwachtig geweest dat hij daar niet op had gelet, zei hij. Ondertussen is 1/3 van de bevolking 65 +-er.

Ik ben benieuwd hoe het dit bijzondere land verder gaat.

Made in Japan

Tenslotte wil ik toch nog melding maken van de kwaliteit van sommige producten uit Japan. Ik was lang geleden erg blij met Sony, maar ik weet niet meer precies wat voor apparaat ik van Sony heb gehad, het had vast met geluid te maken. Heel anders ligt dat bij Toyota. De laatste vijf auto’s die wij kochten waren alle een Toyota. De laatste hebben we nu bijna vier jaar en wij vierden in augustus zijn 21^e verjaardag. Ik ben benieuwd of ze de concurrentie met China nog lang kunnen volhouden. Ik hoop het.

Maar waar ik vooral dankbaar voor ben is de kennismaking die ik lang geleden heb gekregen via Janwillem van de Wetering, de aantrekking die uitging van de zenverhalen, die misschien wel het begin vormden van een tocht die ik heb gemaakt langs allerlei levensbeschouwingen, religies, etc. Het zou me niet verbazen als deze hele blogreeks er helemaal niet geweest zou zijn als ik met dat stukje van het Japanse leven geen kennis had gemaakt.

=================================================

TE DOEN

Vandaag een oefening waarin pauwenveren centraal staan als startpunt en daarnaast een oefening die je eigenlijk altijd kunt doen als je even niets te doen hebt.

9. Verbeeld je dat je vijf zintuigen de vijfkleurige cirkels zijn van de pauwenstaart; cirkels die zich uitstrekken tot in de onmetelijke ruimte. Laat nu hun schoonheid in elkaar smelten en oplossen.

Doe hetzelfde met elk punt in de ruimte of op een muur – tot het punt oplost.

Het is voor mij, en ik denk voor veel mensen lastig, om beeld, geluid, geur en wat we met de tastzin ervaren als één geheel te beleven. De kleuren van de pauwstaart omcirkelen elkaar en vormen één geheel, zo zouden we onze zintuigen kunnen verbeelden. En als we de schoonheid daarvan binnen laten komen, laten samensmelten en laten oplossen in één punt, dan zijn we in ons centrum.

Waar je ook kijkt, of waar je ook aan denkt, doe dat met de volste aandacht die je hebt, totdat ook way je ziet en wat je denkt oplost in één punt.

10. De ogen gesloten, zie je binnenste wezen in detail. Zie aldus uw ware natuur.

Dit is geen verbeeldingsoefening, maar een waarnemingsoefening. Met je ogen dicht je aandacht richten op wat je binnen in je lichaam aantreft, voelt, ervaart. Er is meer te zien en te voelen dan je denkt, het is een mooie plek om te zijn. Als je je lichaam hebt verkend, wat merk je dan als je je aandacht richt op de geest? Als je je lichaam en je geest hebt waargenomen, ben je daar jezelf tegengekomen?

___________________________________

1. De bekendste koan luidt: “Wat is het geluid van het klappen met één hand?”.
2. Na 1988 hebben in Osaka en Tokio tot nu toe elk jaar voorlichtingsevenementen plaatsgevonden.
3. Er is een zenverhaal over een meester die een leerling meeneemt voor een beklimming van de heilige berg Fuji. De leerling raakt niet uitgepraat over de schoonheid die hij ziet, maar de meester reageert daar niet op. De leerling vraagt: “Is het niet prachtig?”, waarop de meester met kracht zegt: “Ja-a-a! Maar wat zonde om dat te zeggen!” Zie de blog van vorige week: Wat is het stil, hè? (vervolg)
4. Vaak wordt het confucionisme genoemd als derde stroom in Japan. Het confucianisme, net als het boeddhisme overgekomen uit China, heeft in Japan vooral invloed gehad op de normen en waarden van de samenleving. Het benadrukt respect voor ouders en ouderen, loyaliteit, plichtsbesef, discipline en harmonie binnen de gemeenschap.
5. Te zien op NPO-Plus

Afbeelding: Pixabay flutie8211-garden-10114433_1920

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties zijn van harte welkom; die kun je hieronder plaatsen (dat is niet mogelijk vanuit Linkedin); privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk of interessant vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

OF: WAT JE ZEGT BEN JE ZELF

Op de terugweg van boodschappen doen rijden mijn geliefde en ik over een donkere laan met aan twee kanten eiken. Na een lang recht stuk is er een flauwe bocht waarna er licht en ruimte ontstaat door de openheid van een park aan linkerkant van de weg. Er was verder geen verkeer en toen zei ik: “Wat is het mooi stil, hè, hier!”, waarop ik als reactie kreeg: “Weet je dat je dat altijd doet hier? Kun je daar niet gewoon in stilte van genieten?”

Ik herinnerde mij dat ik dat in een eerdere blog 1) de uitspraak had gedaan:  “Als het ergens mooi stil is, maakt de opmerking Wat is het stil, hè al meer kapot dan je lief is.” Blijkbaar heb ik dus eigenschappen die ik bij anderen niet graag zie. En toen bedacht ik me dat ik wel eens de uitspraak heb gehoord dat de dingen waar je je bij anderen boos om maakt, vaak juist die dingen zijn die je zelf in je hebt. En ik vroeg me dus af of dat waar is.

Projectie

Een kort onderzoek maakt duidelijk dat het geen wet is dat je aan anderen toeschrijft waar je zelf mee zit, maar dat het wel voorkomt. In de psychologie heet dat projectie 2) waarbij sprake is van iemand met een beperkt zelfinzicht en (Van Dale:) bij zich­zelf ont­kende angsten, wensen, gevoelens of gedachten on­bewust toe­schrijft aan iets of iemand anders. Toen ik dat zo las herinnerde ik me dat ik in mijn loopbaan eigenlijk maar op één man regelmatig boos ben geweest. Hij werkte op het ministerie en bedacht daar van alles en deed allemaal eigenwijze dingen waarvan ik vond dat die thuishoorden op de afdeling waar ik werkte. Maar ik heb zelf ook wel regelmatig gehoord dat ik mij met dingen bemoeide die me niet aangingen. Daar bedacht ik dan wel meteen bij dat dat werd gezegd door schoenmakers die zelf regelmatig hun leest verlieten.

Kaatsen

En daarmee kom ik op de uitspraak: “Wat je zegt ben je zelf” (op de speelplaats door kinderen vaak aangevuld met: “met je kop door de helft, met je kop door de muur, ben je morgen lekker zuur!’). Je hoort het vaak, zelfs op het hoogste niveau. In april dit jaar noemde Giorgia Meloni, de premier van Italië, de uitspraken die Donald Trump had gedaan over de paus onaanvaardbaar. Trump reageerde meteen met de mededeling dat zij zélf onaanvaardbaar was en dat hij tot dan toe dacht dat ze moedig was, maar zich daarin had vergist. Typisch geval van jij-bakken: je kaatst direct terug zonder in te gaan op wat de ander je zegt.

Hier is niet zo zeer sprake van projectie, maar van hypocrisie. Onderzoek laat zien dat mensen hun eigen gedrag vaak milder beoordelen dan hetzelfde gedrag van anderen en dat is hypocrisie, of, met Van Dale: huichelarij, schijnheiligheid. In experimenten bleek dat veel mensen hun eigen overtreding van een eerlijkheidsnorm minder ernstig vinden dan precies dezelfde overtreding wanneer iemand anders die beging. In de bijbel sluiten ze niet uit dat de eigen gebreken nog wel groter kunnen zijn dan wat aan de ander wordt verweten. Mattheüs 7:3 suggereert dat je eerst maar zelf een balk uit je eigen oog moet halen, voordat je probeert de splinter uit het oog van je broeder te verwijderen. En deze passage brengt me meteen op de vraag: wat moet je nou doen als je boos wordt.

Zelfonderzoek

Het is zaak niet te snel te oordelen en een snel oordeel niet direct kenbaar te maken. Gewoon kijken naar waar je boos op bent, wat heeft je geraakt. Het heeft vaak te maken met beelden over jezelf. Misschien leg je jezelf beperkingen op die de ander niet aan de dag legt, je zou graag wat assertiever zijn maar durf je dat niet of je komt er achter dat je zelf toch net wat minder florissant in elkaar zit dan je dacht. In de blog Byron & Biggles 3) schreef ik over Vier Vragen die je jezelf moet stellen over beelden en overtuigingen die je in je hebt. De gestructureerde aanpak die Katie Byron heeft ontwikkeld helpt om de sluiers van de geest op te lichten.

Ten slotte: mijn eerdere blog en de opmerking van mijn geliefde maken duidelijk dat ik twee behoeften heb: stilte en tegelijk uiting geven aan mijn gedachten en gevoelens. Ik herinner me nog een bezoek aan een museum samen met mijn overleden wandelvriend en ex-collega Evert. We liepen samen langs een schilderij en ik zei: “Wat mooi, hè?”, waarop hij zei: “Wil je dat niet meer doen!” Ik ben toen maar een andere route door het museum gaan volgen.

==================================================

TE DOEN

Vandaag de technieken 7 en 8 van de 112 soetra’s van de Vigyaan Bharava Tantra. Deze twee zetten de verbeeldingskracht aan het werk.

7. Stel je van de klinker “a” het letterbeeld voor, daarna de klank van die letter en laat die klank dan langzaam verdwijnen tot er alleen een subtiel gevoel overblijft; doe dat daarna ook voor de letters e, i, o en u. Wees vervolgens vrij. 4)

Letters staan symbool voor klanken en die klanken gaven, bij mens en dier, oorspronkelijk een gevoel weer. Wij hebben inmiddels klanken aaneengeregen en daar woorden van gemaakt. Woorden als zodanig zijn klankreeksen die voor iets anders staan, het zijn etiketten. In deze techniek brengen we vanuit de letters, klinkers in dit geval, de klank en het oorspronkelijke gevoel weer terug.

8. Aandacht tussen de wenkbrauwen, laat de geest zijn vóór de gedachte. Laat de vorm vullen met adem-essentie tot de kruin van het hoofd en vandaar neerdalen als licht.

Doe je ogen dicht en richt je ogen en je aandacht op de plek tussen de wenkbrauwen. Het kan dan gaan lijken of je gedachten op een afstand blijven of, zoals ik zelf heb ervaren, dat ik met de gerichtheid op de plek tussen de wenkbrauwen onder mijn gedachten doorging. Misschien ervaar je ze op een afstand, maar laat je je er niet door meenemen ze je niet mee. Als je deze eerste stap onder de knie hebt, kun je het tweede deel daaraan toevoegen. Stel je daarin voor dat er kleine lichtstraaltjes of regendruppeltjes vanuit je kruin naar beneden dalen.

_____________________________

1) Zie de blog https://dewereldenvanjan.blog/2023/10/22/43-wat-is-het-stil-he/

2).Robert R. Sears onderzocht al in 1936 projectie in Experimental Studies of Projection: I. Attribution of Traits. Eerder schreven onder meer Freud en Jung al over dit verschijnsel.

3)De vier vragen zijn: Is het waar? Kun je absoluut zeker weten dat het waar is? Hoe reageer je, wat gebeurt er, wanneer je die gedachte gelooft? Wie zou je zijn zonder die gedachte? Zie de blog https://dewereldenvanjan.blog/2023/12/10/50-byron-biggles/ . Bron: Byron Katie. Vier vragen die je leven veranderen. De Boekerij bv Amsterdam. 2002

4)De tekst in het sanskrit luidt: “Devi, stel u de sanskritletters in deze met honing gevulde brandpunten van bewustzijn voor, eerst als letters, etc. “. Het gaat daarbij om twaalf klinkers die, met de bijbehorende klank, elk een verbinding hebben met een chakra (energieknooppunt). De techniek is echter prima bruikbaar met letters uit ons eigen alfabet.

Foto: Jan

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties zijn van harte welkom; die kun je hieronder plaatsen (dat is niet mogelijk vanuit Linkedin); privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk of interessant vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

OVER ZINTUIGELIJK GENOT

Dat klinkt toch als iets lekkers, iets aangenaams: zinnelijkheden. Eén van de vele woordenboeken op internet gaf de volgende definitie:

“Zinnelijkheid betekent het gericht zijn op lichamelijke gewaarwordingen, genot en zintuiglijke of seksuele prikkels” (encyclo.nl). 

Ik vraag mij soms af of het nog wel goed gaat met de zinnelijkheden. We appen in plaats van bellen, zoomen in plaats van met elkaar om de tafel koffie drinken (alleen een paar politici in nood doen dat nog), we zitten bewegingsloos of append op e-bikes in plaats van staan op de pedalen, gaan liever bij de zelfscan langs dan bij de kassa waar een mens je helpt, in de winkelstraten staan veel panden leeg omdat we thuis bestellen vanachter een klein schermpje en bij het wandelen of lopen in het groen gaat de aandacht vaak naar podcasts of andere geluiden op de oortjes die ervoor zorgen dat je niet echt buiten bent.

Mijn blogs gaan over de wereld van het waarnemen, de emoties en het denken. En dat waarnemen doen we met onze zintuigen die signalen uit buitenwereld verwerken voordat ze via de hersenen aan ons bewustzijn worden aangeboden, maar ook met de registratie van wat er in ons lichaam gebeurt. Genot is dan weer hoe dat door ons kan worden ervaren.

De chef

Ik denk dat van een fijnproever (van eten of drinken) gezegd kan worden dat hij of zij een zinnelijk persoon is. De chef-kok zal zich dan richten op de smaak, zoet, zout, zuur, bitter en umami 1), maar ook hoe het aanvoelt in de mond, de temperatuur, het smaakverloop (van de eerste hap tot en met de nasmaak) én de geur. We denken vaak dat de mens niet zo goed is in geuren, maar mijn zoon verdiept zich momenteel in parfums, hij is op weg om de 200 verschillende basisstoffen die hij in huis heeft allemaal uit elkaar te houden. Ervaren parfumeurs kunnen meer dan duizend basiscomponenten onderscheiden en benoemen. Ook dat is een zinnelijk gebeuren.

Koppelen

Datingsites en andere bedrijven die proberen mensen bij elkaar te brengen, proberen na te gaan hoe de kans op een blijvende match kan worden vergroot voor hun klanten. Gebleken is dat gemeenschappelijke interesses, bij elkaar in de buurt wonen en contrasteren met elkaar, geen indicatie zijn voor grotere kans op blijvend succes. Het op elkaar lijken, zoals ongeveer dezelfde leeftijd, gelijke religie en politieke voorkeur, maakt een geslaagde koppeling wel waarschijnlijker.

Nog belangrijker is kijken hoe een gesprek verloopt. Dan zijn de partijen in directe nabijheid van elkaar. Er is vastgesteld dat het tijdens een gesprek gelijk opgaan van hartslag en huidgeleiding van de beide kandidaten een goede voorspellende waarde heeft. Maar om dat vast te stellen moeten de twee wel al aan elkaar gekoppeld zijn. En dan moeten ze natuurlijk ook wel wat tegen elkaar zeggen. Zo zag ik een keer een stukje uit BB vol liefde, waar één van de deelnemende mannen een week lang niets gezegd of gevraagd had; dat schiet natuurlijk niet op.

Als in het DNA van beide partijen eenzelfde component zit die zorgt voor de transpiratiegeur, is er ook een grotere kans op een succesvolle match, maar het vooraf uitwisselen van gedragen T-shirts is voor zover ik weet nog geen algemeen gebruik. Ik denk dat de betekenis van de menselijke geur wordt onderschat. Maar die wordt ook steeds meer verstopt onder een cosmetische  aankleding, waaraan miljarden per jaar worden uitgegeven. 2)

Rijkdom

Het mooiste van zinnelijkheid vind ik dat, als je je eraan overgeeft, met volle aandacht, er geen ruimte meer is voor het denkhoofd. Er is een enorme rijkdom in de zinnelijke wereld, van genieten van de zon, het luisteren naar geluiden in de natuur of naar een mooi mannenkoor, tot en met het krabben als je jeuk hebt. En natuurlijk het lichamelijk samenzijn van geliefden wanneer alle zintuigen tegelijk worden aangesproken. En dan niet meteen daarna Sartre erbij halen die zei dat seks een poging tot versmelting is die altijd leidt tot een mislukte tragedie, want dan ben je weer met je hoofd bezig.

Barry Long, een Australische spirituele meester, over wie later meer, zei eens:

‘ Nobody who is in their senses, that means in the body, physical body has any troubles. If I can only enter my physical body and be in my senses, … then I am at the entrance to what would be called the kingdom of heaven.’ 3)

===================================================

TE DOEN ?

In de volgende twee oefeningen wordt aandacht gegeven aan een heel subtiele energie. Die kun je niet zomaar rechtstreeks waarnemen, de bedoeling is dat je je er een voorstelling van gaat maken. En het idee is dat die voorstelling je daadwerkelijk met die energie in verbinding brengt, waardoor je een ruimtelijk bewustzijn kunt ervaren.

Er zijn mensen die deze twee technieken niet als plezierig ervaren. Zodra je een onaangenaamheid ervaart, stop er dan meteen mee. Dat geldt overigens voor alle technieken, ga alleen maar door met een techniek als die jou goed doet.

5. Volg het pad van een lichtbundel die langs de wervels omhoog komt van je bekkengebied tot boven je kruin en ervaar de meest subtiele levenskracht die uitmondt in vredigheid. 

In de Vygyana Bhairava Tantra, waarin deze technieken worden beschreven, wordt een belangrijke plek toegekend aan de subtiele energie die door of langs de ruggengraat stroomt. Daarbij is de energie in het bekkengebied gekoppeld aan het aardse bestaan; aan de top, eindigend “drie vuisten boven de kruin”, is er een verbinding met het goddelijke. Onze zorgen van alledag houden ons vaak in de laagste gebieden en deze techniek is gericht op het meer in verbinding zijn met de hogere gebieden.

 6. Of in de ruimten tussen de wervels, voel dat als bliksem

In de vorige techniek was de aandacht gericht op de hele lichtbundel. Je kunt de lichtkolom ook opdelen in kleinere delen en de lichtbeweging van beneden naar boven in snelle stappen doorlopen. Daarbij wordt vaak gewerkt met stapjes van de ene chakra (energieknooppunt) naar de volgende. Vijf stapjes zouden kunnen zijn: van je sexcentrum naar de hoogte van je navel, vandaar naar je hart, dan naar de plek tussen je wenkbrauwen en ten slotte naar je kruin. 

_______________________

1).Umami volgens Van Dale: vlees- of bouillonsmaak, de zogenaamde ‘vijfde smaak’ (naast zoet, zout, zuur en bitter), o.a. van eiwitrijke producten en smaakversterkers

2)Aan cosmetica, waar de geurtjes een belangrijke factor in zijn, wordt in Nederland jaarlijks € 3,8 miljard uitgegeven. Naast de geurtjes zijn er andere spullen die er voor zorgen dat we met onze zintuigen de realiteit niet waarnemen. Bron: ANP

3)In mijn vrije vertaling: “Iemand die zich in het midden bevindt van alle zintuiglijkheid, in zijn lichaam zit, in zijn fysieke omhulsel, heeft geen zorgen. Als ik mijn fysieke lichaam binnenkom sta ik aan de poort van wat het hemelse koninkrijk kan worden genoemd.” Bron: https://www.barrylong.org/archive/topics/46/being-in-the-body

Foto: louis-hansel-v3OlBE6-fhU-unsplash

O O O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; die kun je hieronder plaatsen (dat is niet mogelijk vanuit Linkedin); privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk of interessant vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

OVER DE ZIN VAN HET LEVEN

Volgens de voormalige denker des vaderlands René Gude 1) heb je een zinvol leven is als je achter de doelen van je leven of je werk kunt staan. Hij geeft geen antwoord op de vraag welke doelen dat dan wel zijn. Als je van deze denkwijze uitgaat bepaalt iedereen dus zelf je doelen en definieert iedereen ook zelf wat hij of zij vindt dat de zin is van het bestaan. Maar Gude ging daarbij wel uit van een gemeenschappelijkheid in de ziel van het universum, de “anima mundi”, die in al die eeuwen van het bestaan van de mensheid door heel veel wijzen is onderkend. 2)

Ik ben opgegroeid met het volgende antwoord op de vraag waartoe wij op aarde zijn: “Wij zijn op aarde om God te dienen en daardoor hier en in het hiernamaals gelukkig te zijn” (die zin hoefde ik niet op te zoeken, die is er vroeg ingebeiteld). Maar Gude zegt daarover dat het zijn voorkeur heeft als alle zin gevende energie toegaat naar de levende wereld en de bewoners van dit moment. 

Zelf heb ik de neiging om te kijken naar de evolutie van de levende organismen op deze aardbol. Dan volg ik Bas Haring in zijn boek “Kaas en de evolutietheorie”. Wij bestaan omdat dat in de evolutie zo is ontstaan, zoals er kanaries, dolfijnen, grassprietjes en bedwantsen zijn ontstaan, terwijl andere levensvormen zoals dinosaurussen, kaakloze pantservissen en dodo’s zijn uitgestorven, door ziektes, klimaatveranderingen en verdringing; door een eindeloze reeks van toevalligheden. Er wordt wel geschat dat nog slechts 1% van alle soorten die zijn ontstaan in de evolutie op dit moment nog bestaat. 

Die toevalligheden hebben niet alleen betrekking op de wijze waarop onze genen zich hebben ontwikkeld, maar ook allerlei zaken die onze leefwijze beïnvloeden zijn bij toeval ontstaan.  Bas Haring noemt het voorbeeld van kaas: wij eten allemaal kaas omdat iemand, waarschijnlijk per ongeluk, een keer vloeistof uit de maag van een kalfje in verse melk heeft gedaan. Zoiets bedenk je niet. En als dat mengsel er dan is, wat doe je daar dan mee? Misschien zouden negen van de tien mensen die melk direct als bedorven hebben beschouwd en weggegooid. Maar er was die onhandige maar toch nieuwsgierige persoon die er toevallig van heeft geproefd en het lekker vond en daarna was het hoort, zegt het voort..

Een plant, een olifant of een kwal in zee zal zich niet afvragen wat zijn doel is, waarom hij op aarde is. Alleen mensen lopen wat dat betreft met een vraagteken rond. Of dat zo nodig is betwijfel ik, dat denken over onze reden van bestaan gebeurt denk ik niet omdat het moet, maar omdat het kan. Het feit dat, zo mag worden aangenomen, alleen de mens de mogelijkheid heeft om over zijn eigen doel te denken, maakt hem bijzonder. Over dat doel zijn dus wel verschillende ideeën geweest in de loop der tijden , maar het feitelijke gedrag van mensen laat misschien wel zien wat er van hem wordt verwacht, wat er in de “anima mundi” zit.

Als we goed kijken zien we wezens die zorgen voor nageslacht en zorgen voor elkaar binnen kleinere en grotere gemeenschappen. Ze hebben inventiviteit om bedreigingen weg te nemen op individueel en gemeenschapsniveau en te verkrijgen wat ze nodig hebben. De gevolgen van het handelen van de mens blijven niet beperkt tot het gemeenschapsniveau. De belangen op mondiaal niveau zijn wat lastiger te dienen. Daar zal nog aan gewerkt moeten worden. Anders gaan wij behoren tot de 99% van de levenssoorten die al uitgestorven zijn. 

Ik ben geneigd te stellen dat de mensheid op zich geen doel heeft, althans geen ander doel dan al het andere leven op aarde en daarbuiten. Buiten de mensheid is er niemand die zegt wat wij moeten doen of welke functie we hebben. Maar de “anima mundi”, én alles wat ieder van ons in zich heeft om als deel van een gemeenschap te functioneren, zorgt er wel voor dat je mij regelmatig de vraag kunt horen stellen: “Kan ik iets betekenen, nu ik er toch ben?” 

===================================================

TE DOEN

Vandaag nog twee technieken rond de ademhaling. In de Boeddha-serie heb ik ook geschreven over de aandacht voor de ademhaling. Die oefening werd neergezet als middel om controle te krijgen over de geest . In deze serie van 112 technieken gaat het om het zicht krijgen, het kunnen ervaren, van een andere realiteit.

3. Of, steeds wanneer de inademing en de uitademing samensmelten, op dit ogenblik, raak het energieloze met energie gevulde middelpunt.

In deze techniek wordt impliciet aangegeven dat de adem die je inademt naar je centrum toegaat. Het tweede dat wordt aangegeven is dat de adem, weliswaar noodzakelijk voor het instant houden van de fysieke processen, ook het kosmische leven in je brengt.

Als je bij het ademen stil staat bij het moment van ingeademd hebben en rust voordat je weer uitademt kun je ervaren dat je in je lichamelijke centrum bent, maar ook dat je daar in verbinding bent met het kosmische, het universele. 

4. Op elk rustig moment bij het ademen kan er na de uitademing of de inademing een pauze zijn.  In deze pauze kan iemands kleine zelf verdwijnen.

In de pauze kan een ruimte worden ervaren, waarin de zorgen van alle dag verdwijnen; een ruimte zonder begin en einde. Stap zonder aarzelen deze ruimte binnen, duik erin, drink ervan en kom vernieuwd weer tevoorschijn.

Wil je deze oefeningen doen, ga dan op een rustige plek zitten gedurende een minuut of vijf. Doe elk van deze twee oefeningen bijvoorbeeld drie keer komende week. Deze oefeningen kun je ook heel kort doen in een verloren ogenblik of vlak voor het inslapen of direct na het wakker worden.

Heb je vragen over de technieken, of wil je je ervaringen delen, aarzel dan niet om te reageren op deze blog of door te mailen naar Jan: koetjwm@gmail.com.

_________________________

1).Wilma de Rek. Stand-up filosoof, de antwoorden van René Gude. ISWV Uitgevers. 2015

2).Plato was de eerste die dit begrip gebruikte, in het Nederlands wel vertaald als “wereldziel””, zie Wereldziel – Wikipedia.

3).Bas Haring. Kaas en de evolutietheorie. Uitgeverij Houtekiet. 2008

4). 97. Boeddha-2026-8-controle-over-de-geest/

Afbeelding: Dieren: pexels, bewerking chatgpt.

O O O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; die kun je hieronder plaatsen (dat is niet mogelijk vanuit Linkedin); privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk of interessant vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

EEN REIS VAN ADAM TOT DE ALLERLAATSTE ADEM

Deze week begint de reeks van 112 dingen “to do” die ik vanaf vandaag toevoeg aan de blogs. Van die 112 dingen hebben er een stuk of tien betrekking op het ademen. Ik heb over het fenomeen adem wat nagedacht en dingen uitgezocht die ik hier met jullie deel.

Adam

Mij werd vroeger geleerd dat de eerste mens Adam was en dus ook de eerste die ging ademhalen. “Toen maakte God, de HEER, de mens. Hij vormde hem uit stof, uit aarde en blies hem levensadem in de neus. Zo werd de mens een levend wezen. (Uit het Oude Testament, Genesis 2:7, NBV). Adem en Adam werden in mijn hoofd dus meteen in één adem genoemd. En ik vroeg me af: is er dan een verband tussen die twee woorden, maar dat bleek niet het geval: de naam Adam komt uit het Hebreeuws en kan geassocieerd worden met “aarde, grond” en adem is een woord dat uit het Germaans komt en in verband kan worden gebracht met lucht, blazen en ademen. 

Elk ander mens

Na Adam (en Eva) heeft ieder mens eerst in de baarmoeder gezeten (net als de meeste zoogdieren). Daarin werd die toekomstige mens voorzien van kant en klare voedingstoffen. Maar na de bevalling moet die net geborene het levensproces zelf ter hand nemen. Door het vertrek uit de baarmoeder en de blootstelling aan alles daarbuiten verandert er zoveel tegelijk in zijn of haar lichaam dat de hersens van de nieuweling concluderen: er moet nu geademd worden, een activiteit waarin met allerlei spieren een ruimte in de longen wordt gecreëerd die om opvulling vraagt. 

Na de eerste inademing moeten de longen weer leeg, want er moet weer verse lucht in. Dat leegmaken gebeurt in een soort ontspanning, de uitademing is als zodanig nauwelijks een activiteit te noemen, de eerste “ademtocht” eindigt met die ontspanning. Maar dan volgt weer een inademing en dat gaat zo een leven lang verder. Het is natuurlijk een wonder dat we ons leven lang elke keer een einde maken aan die ontspanning om opnieuw adem te halen. Gelukkig gebeurt dat zonder dat we er bij moeten nadenken. Virginia Woolf vergeleek de golfslag van de zee met het ademen, met steeds die terugtrekking en waarna de nieuwe golf komt, “zuchtend, als een slapende, wiens adem onbewust komt en gaat” 1).

Onderbreking

Een keer was ik net in slaap gevallen toen ik ervoer dat ik in een eindeloze diepte viel. Er was angst en paniek, ik was bang dood te gaan. Er kwam een einde aan dat vallen toen ik een enorme ademteug naar binnen werkte door mijn keel. Dat gebeurde met zoveel kracht dat ik daar nog lang keelpijn aan overhield. Het moet een apneu zijn geweest.

Van de week heb ik (eindelijk) eens opgezocht hoe dat zit. Apneu is een slaapstoornis waarbij je tijdens het slapen minstens 10 seconden letterlijk geen lucht (a=geen, pneu=lucht) krijgt of de ademhaling ernstig verzwakt is. 2) In uitzonderingsgevallen gebeurt dat doordat het hersensignaal niet werkt, maar meestal ontstaat de apneu door het dichtvallen van de bovenste luchtwegen: de spieren in de keelholte verslappen en veroorzaken een blokkade. 

Dat moet bij mij ook het geval zijn geweest. Sindsdien zorg ik ervoor om in slaap te vallen op mijn linker- of rechterzij en heb ik geen last meer gehad van apneu’s. Ik wil nog wel eens mijn ogen dicht doen op een stoel. Meestal word ik dan al na een paar tellen met een schokje en met geluid (dat constateert mijn geliefde dan) wakker. Maar op die stoel heb ik nooit een apneu met doodsangst meegemaakt.

Brandstof en zuurstof

Ik vroeg me af hoe het kan dat we allemaal voedsel in ons lichaam hebben, vetten bijvoorbeeld, maar dat je al binnen seconden bewusteloos kunt worden en binnen enkele minuten zelfs onherstelbare hersenschade kan ontstaan als de aanvoer van zuurstof is opgehouden. Dat komt, heb ik geleerd, omdat de zuurstof noodzakelijk is voor de voortdurende omzettingen die plaatsvinden in het lichaam. Een vergelijking met een auto kwam bij mij snel op (ook bij Chatgpt trouwens): als je een volle benzinetank hebt, maar er komt geen lucht bij de motor, kom je niet vooruit. Toen ik als kind in bad zat bleef ik soms wel anderhalve minuut onder water, maar dat lukte echt alleen maar omdat ik een flinke teug lucht mee naar beneden nam. Zonder lucht heb ik het nooit geprobeerd. 

De laatste adem

Toen mijn moeder overleed lag ze al een paar dagen op sterven en was ze niet meer bij kennis. Met mijn jongste zus was ik er, midden in de nacht, bij toen die laatste adem, voorafgegaan door een soort aankondiging, werd uitgeblazen. Het leek een opluchting, ze zou er “Hè, hè, eindelijk” bij gezegd kunnen hebben. Een eenmalig gebeuren: je laat, voor het eerst in je leven, na om na een uitademing opnieuw in te ademen, het was klaar, er werd een punt achter gezet.

Er zijn nu zoveel mensen op aarde die leven kunnen doorgeven dat de laatste adem van de mensheid nog wel op zich zal laten wachten. Een zo duidelijk moment als in de bijbel staat beschreven over het begin van de mensheid zal het waarschijnlijk niet zijn. Maar dat zullen we nooit weten.

======================================================

TE DOEN

Alle 112 technieken zijn de weerslag van een gesprek tussen tussen de god Shiva (Bhairava) en zijn goddelijke partner Devi, die hij ook met “Schitterende” aanspreekt. Devi wil weten hoe het leven nou echt in elkaar zit en wat de ultieme, universele waarheid is. Shiva geeft geen concreet antwoord op die vraag, maar geeft in plaats daarvan een 112 verschillende wegen waardoor ze de realiteit van het leven kan ervaren. Vetgedrukt de vertaling van de oorspronkelijke tekst, daaronder een korte toelichting. 3)

1. Schitterende, dit kan worden ervaren tussen twee ademtochten. Als de adem binnenkomt (neer) en net voor hij weer naar boven gaat: het heil. 

Er zijn twee momenten waarop de adem stilstaat: het moment dat er genoeg adem is binnengekomen en het moment na de uitademing, vlak voordat de volgende inademing begint. Als de adem is binnengekomen zou je een flits van vreugde kunnen ervaren, want “het leven is vernieuwd”.  4). En als de uitademing afgelopen is, is er een moment van leegte. Als je die ervaart, stap dan voor dat korte moment in die leegte. In deze oefening kun je voor één of twee tellen de adembeweging op die twee punten stil leggen.

2. Als de adem keert van beneden naar boven en weer als de adem buigt van boven naar beneden – tijdens beide wendingen: verwerkelijking.

In deze techniek richt je de aandacht niet op de momenten van stilstand van de beweging, maar wordt je aandacht juist gericht op de continuïteit tussen de opvolgende in- en uitademingen. In een cirkelbeweging brengt de inademing nieuw leven en de uitgaande beweging zorgt voor een reiniging waarin oude lucht, oude gedachten en oude emoties verdwijnen. In de wendingen komt een einde aan de beweging en start, direct of even later, de volgende. De cirkel kan rondgemaakt worden door bijvoorbeeld inademing, wending, uitademing en wending elk 4 of vijf tellen te laten duren.

Wil je deze oefeningen doen, ga dan op een rustige plek zitten gedurende een minuut of vijf. Doe elk van deze twee oefeningen bijvoorbeeld drie keer komende week.

Heb je vragen over de technieken, of wil je je ervaringen delen, aarzel dan niet om te reageren op deze blog of door te mailen naar Jan: koetjwm@gmail.com.

_________________________

1. Uit: Virginia Woolf, The Waves: “The wave paused, and then drew out again, sighing like a sleeper whose breath comes and goes unconsciously”
2. Bron: Universiteit van Leuven, uzleuven.be /slaapapneu
3. Voor de toelichting onder de vetgedrukte teksten heb ik vooral gebruik gemaakt van Het Boek der Geheimen van Bhagwan/Osho en van het werk The Radiance Sutras door Lorin Roche
4. In het hindoeïsme is het woord voor adem hetzelfde als voor leven: prana.

Afbeelding: De ets God Breathing Life into Adam van Franz Xavier Karl Palcko, uit ca. 1760, toont God boven Adam; de oorspronkelijke prent bevindt zich in de collectie van de National Gallery of Art in Washington (USA)

PS. NOG EEN TIP “TE DOEN”

Op zaterdagavond 10 oktober 20:00 uur treedt het Koninklijk Haarlems Mannenkoor Zang en Vriendschap op in Het Verhalenhuis in Haarlem-Noord. Het thema is Moderne Klassiekers en we zingen prachtige werken van onder meer Britten, Cohen, Sibelius en Vangelis. Onze pianiste Gerrie Meijers begeleidt ons en Bas Halsema is dirigent, maar ook zal duidelijk worden dat zij meer kunnen dan alleen begeleiden respectievelijk dirigeren. Het wordt heel mooi. Kaarten verkrijgbaar op https://verhalenhuishaarlem.nl.

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties zijn van harte welkom; die kun je hieronder plaatsen (dat is niet mogelijk vanuit Linkedin); privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk of interessant vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

Dit is het 100e genummerde bericht in deze serie. Zoals dat op de website staat: “Een reis door de werelden van het waarnemen, de emoties en de gedachten van Jan. En van alleman. Met belevenissen, observaties, wetenschappelijke inzichten en open deuren.” Die reis gaat verder maar dan net een beetje anders, daarover gaat deze blog.

De eerste honderd: om over te denken

Door middel van de afgelopen blogs heb ik op een bepaalde manier vat willen krijgen op de realiteit in die werelden. Ik kreeg van lezers terug dat ik vaak dingen schreef die hun wat te denken hebben gegeven. Ik heb in mijn werkzame bestaan wel te horen gekregen dat ik niet zo goed was als manager maar dat ik wel buiten de kaders kon denken en dat ze dat op het ministerie wel konden gebruiken. Collega’s vonden mij ook wel een rare vogel.

Maar ik heb in mijn werk en in de blogs wel altijd geprobeerd praktisch en realistisch te kijken naar wat we zoal tegenkomen in het leven. De blogs waren ook een vervolg op een poging van mij om de essentie van het bestaan te vatten in zo weinig mogelijk woorden. Daarbij paste het niet om allerlei onzekerheden te benoemen. Zelfs de negen blogs over de werking van de geest aan de hand van uitspraken van Boeddha gingen uiteindelijk vooral over het omgaan met de waarneembare wereld.

De realiteit

Vorig jaar kreeg ik van mijn geliefde een geschrift, uitgegeven door de “New Scientist” met de titel “How to Think about Reality”. De conclusie daarin was uiteindelijk dat er oneindig veel is wat we niet weten en dat we dus moeten leven met wat we waarnemen zonder dat we dat in een vaststaand groter geheel kunnen passen. De inleider van dat geschrift Carlo Rovelli zegt dan ook: “De objectieve werkelijkheid bestaat niet”. Een paar voorbeelden:

• We praten vaak over het universum dat 13,4 miljard jaar geleden zou zijn ontstaan. Maar in het heelal zien we alleen maar de objecten waarvan het licht ons bereikt. Dus alles wat zich met een grotere snelheid dan het licht van ons verwijdert zien we niet. En het heelal dijt zich met steeds grotere snelheid uit.
• Er zijn geleerden die vermoeden dat er meerdere universums zijn.
• In de kwantummechanica zien we samengestelde deeltjes die bij elkaar horen maar die ook op afstand elkaar beïnvloeden.
• Hoe bewustzijn ontstaat is niet bekend, er zijn wetenschappers die vermoeden dat er maar één bewustzijn is, dat het bewustzijn universeel is en zelfs dat alles voortvloeit uit bewustzijn.
• We merken zelf wel dat ons tijdsbesef van dag tot dag verschilt, Einstein zei al dat het tijdsverloop afhangt van de snelheid, maar er zijn ook wetenschappers die zeggen dat tijd als zodanig een illusie is.

In het vervolg: óok nog wat te doen

Ik heb nog tientallen onderwerpen liggen waarover ik, op de ingeslagen weg, maar misschien net iets minder stellig, misschien ook wat korter, nog wil schrijven; blogs die je misschien weer wat te denken geven. En de actualiteit zal ook wel weer aanleiding zijn om iets te schrijven. Maar ik ga vanaf de eerstvolgende blog ook wat toevoegen om te doen.

Het gaat om de beoefening van 112 technieken voor de geest om de grenzen in het hoofd wat te verleggen en die daarmee recht doen aan het feit dat er zoveel nog onbekend is of niet gekend kan worden. Deze technieken zijn ruim 1000 jaar geleden in Kashmir opgeschreven en zijn nu bekend onder de naam Vygyana Bhairava Tantra. Twee voorbeelden:

“Kennis onthult alles; erken de waarnemer en de waargenomen als één.”

“Kijk met liefde naar een of ander voorwerp. Dwaal niet af. Hier, middenin dit voorwerp – de zegen.“

Ik heb al tientallen jaren een vijfdelige serie boeken van Bhagwan/Osho in huis waarin hij de 112 technieken toelicht. Maar ik heb ze nooit allemaal uitgeprobeerd. Vanaf de volgende blog ga ik, 56 afleveringen achter elkaar, als extraatje, telkens twee van die technieken beschrijven die ik dan wel al zelf heb zal hebben uitgeprobeerd. Door deze belofte zet ik mezelf aan het werk en geef ik, naast teksten ter overdenking, tegelijk aan de lezers een suggestie om iets te doen, met technieken die ons voor enkele momenten kunnen wegbrengen uit de wereld zoals we die van dag tot dag denken te kennen.

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties zijn van harte welkom; die kun je hieronder plaatsen (dat is niet mogelijk vanuit Linkedin); privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk of interessant vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

Al-weer een artikel over AI!

Er gaat geen dag voorbij of er wordt wel weer iets gezegd of geschreven over AI. Een zoekopdracht met AI als zoekterm op de Volkskrant-website leverde 3861 resultaten op. Er wordt geschreven over alles wat ermee gedaan kan worden om de mens te helpen, maar er worden ook bedreigingen gesignaleerd, zoals op indringende wijze in het programma LUBACH van afgelopen donderdag op RTL4 1).

Waar ik allereerst aan moest wennen was de afkorting. Die A van AI levert geen problemen op, maar de I wel, want die rechtopstaande balk (als die “schreefloos” is getypt) kan de hoofdletter i betekenen, maar ook een kleine letter l (van Leonard) en ook nog het getal 1 in Romeinse cijfers. En dan zegt Van Dale (1999) over het woord “ai” dat het een tussenwerpsel is ter aanduiding van een fysiek pijnlijke of psychisch onaangename gewaarwording. Maar alles went.

Ervaringen

Mijn ervaringen met AI zijn beperkt. Het belangrijkste wat AI (de “AI-chatbot” Chatgpt) voor mij gedaan heeft is het vertalen van de eerste dertig blogs van De wereldenvanjan … en alleman naar het Duits, ten behoeve van onze vrienden aldaar. Daar ben ik begin dit jaar mee begonnen en sinds die tijd is de kwaliteit van die vertalingen enorm omhoog gegaan. Het kostte in die eerste weken mijn geliefde soms wel anderhalf uur om de vertaling van één blog door Chatgpt om te zetten naar Duits zoals dat daar wordt gesproken. Inmiddels onderscheidt Chatgpt verschillende stijlen en vragen ze of ze de vertaling lichtelijk redactioneel zullen aanpassen vanwege een gemakkelijker leesbaarheid door de Duitsers rekening houdend met het persoonlijke en soms licht ironische karakter van de blogs (wat zij dus zelf uit de tekst hebben geconcludeerd). Inmiddels duurt de check op de vertaling van de blogs nog maar een paar minuten.

In de afgelopen periode heb ik, één voor één, de negen blogs uit de Boeddhaserie aangeboden ter vertaling. Na de derde aflevering kwam Chatgpt met het voorstel om bepaalde centrale begrippen uit de serie standaard op dezelfde manier te vertalen en vroegen ze: “Zal ik ook nog naar de eerste drie kijken om zeker te stellen dat daar ook dezelfde termen worden gebruikt?”

Een cartoon in de Volkskrant van afgelopen 12 september laat de reactie van Rob Jetten zien op een vraag over het gebruik van AI voor zijn berichten in de sociale media.

Persoonlijk

Het lijkt er dan op alsof je met iemand in gesprek bent. Maar daar zit niemand. Het is een hoop programmatuur en een onvoorstelbaar grote hoeveelheid data die door de machines zijn verzameld, geanalyseerd en beoordeeld met het oog op steeds beter worden. Het zijn geen mensen die leren, maar de machines. Hun is ook geleerd om tegen je te praten alsof ze Edwin of Marlies zijn, die mij al behoorlijk goed kennen. Deze week opende ik Chatgpt en die zei meteen:

“Leuk je weer te zien, Jan!” Ik reageerde:

“Graag dit soort quasi persoonlijke uitingen achterwege laten.” Antwoord Chatgpt:

“Begrepen. Ik houd mijn formuleringen voortaan zakelijker en laat quasi-persoonlijke of onnodig persoonlijke uitingen achterwege.“  Maar dat gaat zomaar niet! Vandaag opende hij (Chatgpt is voor mij een hij) met:

“Wat staat er vandaag op de agenda?”

Een apparaat, een machine, kan daarin niet geïnteresseerd zijn, want belangstelling, nieuwsgierigheid is een menselijk, emotioneel verschijnsel. Maar de opzet van de interactie is zodanig, dat als ik een vraag stel aan chatgpt, dat ik daar dan nog altijd “svp” of “aub” bij zet.

Kansen en bedreigingen

Mijn blogs gaan (in de regel) over drie gebieden: de denkwereld, het waarnemen en de emoties. Ik heb aan Chatgpt én aan Gemini (de bolleboos van Google) gevraagd wat de positieve en negatieve invloed kan zijn van AI op deze drie gebieden; wat kan het bieden en wat kunnen de gevaren zijn. De antwoorden kwamen mij evenwichtig over. Het werd geen eenzijdig promotieverhaal.

Waarnemen doen we steeds minder met eigen zintuigen rechtstreeks, maar we nemen kennis van afbeeldingen of beschrijvingen van de werkelijkheid op TV, in de krant of op internet.  Misschien kijk ik vaker op Buienradar dan dat ik buiten zie en voel hoe het weer is. Van bijna alles wat zich in de wereld afspeelt zien we alleen maar wat daar in de media op verschijnt.  Gekleurde informatie, met AI-gegenereerde beelden en complete leugens spelen daarbij een steeds grotere rol. De algoritmes leveren vaak een bevestiging van wat de gebruiker meent, dus daar wordt hij of zij niet wijzer van. Aan de andere kant zien we, bijvoorbeeld in de medische wereld, dat we met de technologie een soort verlengstuk van onze ogen en oren kunnen krijgen.

Op emotioneel  gebied kleven er vooral gevaren aan AI doordat het zich als mens gedraagt en communiceert. AI wordt al vaak als warme, begripvolle en niet-oordelende adviseur gezien, aan wie van alles wordt toevertrouwd over het privé-leven: sociale angsten en andere problemen worden erin neergelegd en advies wordt gevraagd over te maken keuzes, zoals de vraag met wat voor type je het beste kunt daten. Dat kan weliswaar leiden tot en vergoot zelfinzicht, maar er kan ook een afhankelijkheid ontstaan waardoor AI de plaats inneemt van voelende medemensen, wat tot een vergroting van sociale isolatie kan leiden.

De twee belangrijkste risico’s voor het denken zijn dat we zelf minder gaan denken en dat we alles wat deze machines produceren voor waar aannemen. De snelheid, duidelijkheid en stelligheid waarmee de chatbots onze vragen beantwoorden, geven de indruk van grote betrouwbaarheid. Daar hebben wij meer behoefte aan dan aan een verhaal met allemaal mitsen en maren. We worden misschien luier en er wordt gevreesd (bijvoorbeeld door Bill Gates) dat dit, al bij kinderen, zal leiden tot vermindering van vaardigheden.

Onderaan deze blog vind je de volledige antwoorden die de beide AI-systemen gaven.

Tenslotte

AI is een volgende stap in een wereld die nu al door internetdiensten wordt geregeerd; volwassen Nederlanders zitten als ze niet slapen de helft van de tijd (zoals nu) achter een scherm 1). Waar gaat dat uiteindelijk naartoe? De schrijfster Susan Smit 2) ziet dit als volgt:

“ We zullen ons steeds meer gaan afkeren van massamedia, sociale media en technologie en ons weer richten op onze eigen omgeving, zoals we dat vroeger deden. Alleen het nabije, het voelbare, de aanraking, het levende, het gezamenlijke hier en nu zal nog veilig en betekenisvol zijn. De terugkeer van het echte leven. Zintuiglijke sensaties. Echtheid en puurheid. Alles met een ziel  (….) Alles wat leeft in de natuur, doordrenkt met levensenergie, een vitale kracht die je kunt waarnemen en uitwisselen. Straks is het bye bye virtual reality en kunstmatige intelligentie. Welkom terug fysieke, zintuiglijke realiteit. En de eigen, verrukkelijke verbeelding.”

We zullen het zien.

Noot:

In deze blog is niet ingegaan op mogelijke maatschappelijke en (geo)politieke gevolgen, waarover recentelijk door leiders van de grootste AI-bedrijven uitspraken zijn gedaan. Wel is duidelijk dat de ontwikkelingen zeer snel gaan en de gevolgen ingrijpend kunnen zijn en dat wereldwijd de politiek daar te weinig zicht op heeft en daarom dus ook onvoldoende voorwaarden aan ontwikkeling en gebruik heeft kunnen stellen.

1). https://youtu.be/pBOQSkf2-Po?si=sZrSg07l4oeieWAH

2). Expertisecentrum Digitalisering en Welzijn, gepubliceerd op de website trimbos.nl)

3).Susan Smit, schrijfster en columniste, in Flow 12 juni 2025, “Hunkering naar echtheid”.

BIJLAGE

WAT VINDEN CHATGPT EN GEMINI PLUSSEN EN MINNEN VAN AI

Op 29 augustus heb ik aan twee AI-vraagbaken de vraag gesteld:

“Ik onderzoek en publiceer over de werking van de geest op drie gebieden: het waarnemen, de emoties en het denken. Welke gevaren heeft AI voor deze gebieden en waar kan het ondersteuning bieden? Graag een antwoord in maximaal 500 woorden.“  Hieronder hun antwoorden.

1. Het Waarnemen (Perceptie)

• Gevaren: GEMINI: AI-gegenereerde media (deepfakes, synthetische audio en beeld) ondermijnen de zintuiglijke betrouwbaarheid. De grens tussen wat ‘echt’ en ‘gefabriceerd’ is vervaagt. Daarnaast ontstaan er algoritmische fantoomwaarnemingen: mensen gaan patronen zien die er niet zijn omdat algoritmes hun feed filteren en bevestigen (confirmation bias). CHATGPT: AI kan de waarneming tegelijk naar gemiddelden trekken en vervormen. Algoritmische selectie bepaalt steeds vaker wat we zien, waardoor onze werkelijkheid een gepersonaliseerde selectie wordt. Deepfakes en synthetische beelden ondermijnen bovendien het vertrouwen in wat we zien en horen. Een subtieler gevaar is perceptuele luiheid: wanneer AI voortdurend selecteert, samenvat en interpreteert, oefenen we zelf minder in aandacht, het maken van onderscheid en verificatie.

• Ondersteuning: GEMINI: AI kan dienen als een prothese, een verlengstuk van de waarneming. Denk aan het detecteren van patronen die voor het menselijk oog onzichtbaar zijn (zoals medische scans of complexe datastromen) of het ondersteunen van mensen met visuele of auditieve beperkingen door hun omgeving in real-time te vertalen naar spraak of tekst. CHATGPT: AI kan grote hoeveelheden informatie ordenen, patronen zichtbaar maken en mensen helpen opmerkzaam te worden voor zaken die zij zelf over het hoofd zien. In bijvoorbeeld beeldanalyse, toegankelijkheid en wetenschappelijk onderzoek kan AI onze waarnemingsmogelijkheden aanzienlijk uitbreiden.

2. De Emoties (Affectie)

• Gevaren: GEMINI: Taalmodellen simuleren empathie zonder dat er sprake is van een werkelijk voelend wezen. Dit brengt het risico met zich mee van parasociale afhankelijkheid en emotionele manipulatie: mensen zoeken troost bij een machine die primair ontworpen is om te behagen, wat kan leiden tot sociale vervreemding van échte menselijke relaties. CHATGPT: een AI kan emotioneel overtuigend reageren zonder zelf te voelen. Daardoor kan een mens een schijn van wederkerigheid ervaren. Dat kan leiden tot afhankelijkheid, sociale terugtrekking of het uitbesteden van emotionele regulatie. Bovendien kunnen systemen emoties beïnvloeden: aanbevelingsalgoritmen kunnen boosheid, angst of verlangen versterken omdat sterke emoties aandacht en betrokkenheid genereren. Hier ligt ook een ethisch probleem: wie mag de emotionele binnenwereld van een mens sturen?

• Ondersteuning: GEMINI: AI kan fungeren als een spiegel voor emotionele patronen. In therapeutische contexten kan het mensen helpen om gevoelens te articuleren of patronen van angst en stress vroegtijdig te herkennen via taal- en stemanalyse. Het biedt een laagdrempelig, oordeelloos klankbord voor psycho-educatie en eerste reflectie. CHATGPT: AI kan een laagdrempelige gesprekspartner zijn, helpen emoties te verwoorden, reflectie stimuleren en mensen ondersteunen bij het herkennen van patronen in stemming en gedrag. Juist omdat AI geduldig en niet-oordelend kan reageren, kan het een bruikbaar hulpmiddel voor zelfreflectie zijn.

3. Het Denken (Cognitie)

• Gevaren: GEMINI: Het grootste risico is kennis-atrofie door cognitieve ‘offloading’. Als het brein het analyseren, redeneren en structureren continu uitbesteedt aan AI, neemt het eigen kritische denkvermogen en geheugen af. Bovendien neigt AI naar gemiddelden en ‘hallucinaties’, wat kan leiden tot de homogenisering van menselijk gedachtegoed en de verspreiding van misleidende logica. CHATGPT: het grootste risico is misschien niet dat AI fout denkt, maar dat mensen minder zelf gaan denken. Wie antwoorden onmiddellijk krijgt, hoeft onzekerheid, twijfel, herinnering en probleemoplossing minder lang te verdragen. Vaardigheden kunnen daardoor atrofiëren. Bovendien kan de overtuigende formulering van AI een vals gevoel van zekerheid creëren: vloeiendheid wordt verward met waarheid. Als AI bovendien onze argumenten steeds bevestigt, ontstaat cognitieve afhankelijkheid en mogelijk intellectuele homogenisering.

• Ondersteuning: GEMINI: AI is een krachtige versneller voor de denkfunctie wanneer het wordt ingezet als sparringpartner. Het kan complexe informatiestromen synthetiseren, tegendraadse perspectieven (advocaat van de duivel) aanreiken en helpen bij de structurering van concepten. Het neemt de administratieve denklast weg, waardoor ruimte ontstaat voor diepere, synthetiserende en creatieve denkkracht. CHATGPT: AI kan fungeren als een krachtige cognitieve partner: ideeën genereren, argumenten beproeven, tegengeluiden formuleren, complexe informatie structureren en denkfouten helpen opsporen. Daarmee kan AI juist metacognitie bevorderen: leren zien hoe je zelf denkt.

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen (dat is niet mogelijk vanuit Linkedin); privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk of interessant vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

Uit de reacties die ik kreeg op voorgaande delen kan ik opmaken dat het onderwerp, meer dan ik verwachtte, de interesse had van veel lezers. De laatste delen werden bijna net zo vaak gelezen als de eerdere. 

In deze nabeschouwing ga ik kort in op twee reacties die ik kreeg. Verder vroeg ik me af of Boeddha dezelfde conclusies zou hebben getrokken als hij nu had geleefd. In de bijlagen vind je bronnen die ik heb gebruikt en een kort stukje over de praktijk in de Aziatische overwegend boeddhistische landen.

Vragen over onthechten en compassie

Vragen kreeg ik over het in de praktijk brengen van de leer. Naar aanleiding van deel 6 over onthechting “Ik zou hier nog wel meer willen lezen over hoe je in godsnaam moet onthechten. Het is zo moeilijk!!” en deel 7 ging over compassie: “Ik denk dat deze tijden het juist moeilijk maken om de kring van mededogen uit te breiden. Hoe kun je dat doen en wat vraagt dat van je om daarin te slagen?” Ik hoop dat ik in deel 8 heb aangegeven “hoe dan” met vooral de aantekening erbij dat het niet gemakkelijk is, het controle krijgen over de geest als zodanig al veel discipline vraagt en dat we niet opeens een heel ander mens kunnen worden. En dat het tijd kost en dat alle beetjes helpen.

Ik probeer zelf al heel lang uit te gaan van het idee dat ik me niet druk zou moeten maken over zaken die niet in mijn macht liggen, maar alleen maar met wat wél in mijn macht ligt 1). En wat in mijn macht ligt is hoe ik omga met wat er om mij heen gebeurt. Heel erg succesvol ben ik daar niet in. Ik kan me nog regelmatig heel erg druk maken om dingen waarvan ik zou moeten zeggen: daar kan ik niets aan veranderen (fatbikes, Trump), accepteer dat nou maar gewoon als feit. De blogreeks onder de naam “De werelden van Jan .. en alleman” gaat juist daarom over de denkwereld, het gevoelsleven en onze zintuiglijke wereld. En de leer van Boeddha gaat over wat we zelf kunnen doen: juist denken, juist handelen en de zaken zien zoals ze werkelijk zijn.

Gautama Siddharta in 2026

Ik vraag mij soms af of Gautama Siddharta, die destijds de Boeddha werd, tot dezelfde conclusies zou zijn gekomen als hij in 2026 had geleefd. Als hij er begin 2026 zo genoeg van had, dat hij zich met een tentje ergens op een Alp, vlak onder de boomgrens, zou hebben neergezet en gedacht: ik kom er pas uit als ik weet hoe we van dat lijden van de mens afkomen.

Hij zou denk ik zien dat veel mensen zich zorgen maken, ongelukkig zijn en zich laten meenemen door emoties, die allemaal een grond hebben in de overlevingsmechanismen die de mens zover hebben gebracht als waar we nu zijn, maar die in wezen niet anders zijn dan millennia geleden, gericht op gezondheid, genot en een goede sociale positie. Maar hij zou ook zien dat de mens zich steeds verder verwijdert van de realiteit van het tastbare hier en nu doordat we een groot deel van de tijd in de wereld leven van woorden, begrippen en beelden die we tegenwoordig vooral via beeldschermen tot ons krijgen, waarbij nuance, begrip en verdieping steeds minder plaats krijgen. De tech-reuzen die dit aanbieden strijden om de aandacht van de gebruikers en hanteren technieken die tot verslaving kunnen leiden, zodat we niet ophouden met scrollen, zoals de verslaafden aan de fruitmachines (de eenarmige bandieten) die nu ook hun huis niet meer uithoeven om te gokken met elke seconde een nieuwe kans.

Gautama Siddharta zou denk ik concluderen dat het voor de mensheid hoog tijd wordt om zich niet meer mee te laten slepen door de hypes van de dag en de virtuele snoepjes, maar bij zichzelf te rade te gaan en zich te realiseren wat aandacht krijgt. En misschien betekent “zich realiseren” dan: zichzelf in de realiteit van het hier en nu brengen. Ik vermoed dat hij zijn conclusies niet zou aanduiden als vier edele waarheden en een achtvoudig pad, maar het zou wel op hetzelfde neerkomen. 

Tenslotte

Ik dank alle lezers voor hun aandacht voor deze serie in “De werelden van Jan … en alleman”. En het zou zo maar kunnen dat er na de zomer weer “gewone” berichten uit die werelden zullen verschijnen. Tot dan dan. 

1)Zo’n 2000 jaar geleden schreef de Griekse filosoof een werk dat nu bekend staat als het Zakboekje van Epictetus, waarvan de eerste zinnen luiden: “1. Van al het bestaande hebben wij sommige dingen in onze macht. Andere niet. In onze macht hebben wij onze meningen, ons streven, onze begeerte en afkeer. Al deze dingen kunnen wij zelf bewerkstelligen. Het lichaam hebben wij niet in onze macht. Ook bezit niet of aanzien en ambten. Kortom, alles wat niet ons eigen werk is. Weet, dat de dingen die wij in onze macht hebben van nature vrij zijn. “

___________________________

BIJLAGE I BRONNEN

Aan de basis van deze serie liggen enerzijds werken ten grondslag die handelen over Boeddha en het Boeddhisme, anderzijds wetenschappelijke werken over psychologie en de  neurowetenschap.

Voor deze serie heb ik heb ik het meest gehad aan de volgende boeken over de leer van Boeddha:

• Thich Nhat Nanh. Het hart van Boeddha’s leer
• Giulio Cesare Giacobbe. Boeddha in vijf weken
• Frédéric Lenoir. Socrates, Jezus, Boeddha
• Paul van de Velde. In de huid van de Boeddha
• Han de Wit. De lotus en de roos

Verder zijn met name hedendaagse inzichten verwerkt uit:

• Ab Dijksterhuis. Het slimme onbewuste
• Marco Iacoboni. Het spiegelende brein
• Antonio Damasio. Ik voel dus ik ben
• Daniel Coleman. Emotionele intelligentie
• Daniel Kahneman. Ons feilbare denken

BIJLAGE II HET AZIATSCHE BOEDDHISME

In deze serie ben ik ingegaan op een beperkt stuk van het boeddhisme, namelijk de leer van Boeddha over de vier edele waarheden 1) en het achtvoudige pad. De conclusie was dat we een aantal eigenschappen en gewoonten hebben waar we alleen maar van af komen als we controle hebben over de geest, en juist dat sluit aan bij het beeld dat velen van ons hebben over boeddhisten: vredig mediterende mensen. 

Maar de betrokkenheid van de bewoners van de belangrijkste, Aziatische, boeddhistische landen bij het boeddhisme ligt veelal op andere vlakken. De invulling van het boeddhist zijn gebeurt daar vooral door regelmatig bezoek aan tempels, deelname aan rituelen en het schenken aan monniken. Het boeddhisme is op de meeste plaatsen vermengd met of ingebed in de lokale religies. Daarin spelen vaak voorouderverering, het geloof van wedergeboorte en het bestaan van goden een grote rol. Goede daden, zoals dat schenken aan monniken, wordt veelal gedaan om er in een volgend leven beter voor te staan. Maar mediteren doet maar een heel klein deel van de monniken en het is geen gewoonte onder de niet-monniken. Mediteren is in de praktijk meer iets voor de westerse mens.

Een mooi beeld van de vermenging van boeddhisme en andere geloven wordt gegeven in een video over het vaststellen van de nationale geluksindex in Bhutan (te zien op npo-plus, met een abonnement of gratis proefmaand), zoek naar “Agent-of-happiness”.

Foto: links: Pixabay jhollu7-buddha-8661207_1920; rechts Pixabay buddha-8521794_1920

O O O O O O O O O O O O 

Reacties naar Jan kun je sturen naar: koetjwm@gmail.com. Je kunt ook reacties achterlaten via de knop hieronder; die reacties kunnen ook voor anderen zichtbaar zijn. NB Die knop werkt niet wanneer je dit bericht leest op Linkedin.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

De realiteit zien, de veranderlijkheid ervan, je niet hechten en liefdevol staan tot alles in het universum: makkelijker gezegd dan gedaan. De vijfde, de laatste, opgave dient ertoe om ons in staat te stellen die eerste vier opgaven te realiseren. 

Het brein is vaak een soort ongeleid projectiel of een nog niet opgevoede hond die zich druk maakt over en blaft naar van alles en nog wat en niet naar je luistert. Zolang dat het geval is, schiet het niet op met het “beëindigen van het lijden”. We zouden bewust uit de associatietrein moeten stappen met zijn voortdurende gedachtestromen en we zouden minder ruimte moeten geven aan de voortdurende behoefte aan snoepjes en andere dopamine-verschaffers.

Het boeddhisme kent meditatie als één van de belangrijkste wegen voor het tot rust – en dus onder controle – brengen van die geest. Dat wordt door de westerse wetenschap ook zo gezien.

Mediteren voor opmerkzaamheid en bewuste aandacht …

Boeddha zag het beoefenen van opmerkzaamheid en bewuste aandacht als een belangrijk middel om te komen tot innerlijke vrede. In het westen kennen we nu een set technieken om die opmerkzaamheid en bewuste aandacht in de praktijk te brengen onder de noemer “mindfulness”. De Amerikaan Jon Kabat-Zinn heeft het begrip in de jaren ’70 geïntroduceerd in zijn aanpak van stress-vermindering: “Mindfulness-Bases Stress Reduction (MBSR)”. Mindfulness betekent met volle aandacht voor wat er is, in het moment zelf: lichamelijke sensaties, gevoelens en gedachten, zonder met die gedachten mee te gaan en ze meteen voor waar aan te nemen. Het strak gestructureerde programma is al door miljoenen gevolgd en er is veel onderzoek gedaan naar de effecten: vastgesteld is dat de beoefening van mindfulness een vermindering oplevert van stress-reacties, een grotere emotionele stabiliteit geeft en een betere concentratie.

Bij deze video (Youtube: Bodyscan meditatie |10 minuten) kun je lekker gaan liggen en maak je kennis met een basisoefening in mindfulness:

Vergelijkbare resultaten, maar minder specifiek onderzocht, zijn volgens wetenschappers aannemelijk bij Transcendente Meditatie (TM), Vipassana en Zen-meditaties.

TM is vooral bekend geworden doordat The Beatles naar India zijn gevlogen om bij de Maharishi Yogi te worden onderwezen. De techniek van de Maharishi, die later vele jaren in Nederland heeft gewoond, is eenvoudig: twee maal per dag 20 minuten zitten en een mantra (een betekenisloos woord), zonder geluid te maken, in je hoofd herhalen. In Lelystad is een stadsdeel (“Siddhadorp”) waar een grote groep TM-beoefenaars bij elkaar woont.

In India en Pakistan wordt de Vipassana-meditatie veel beoefend, waarin de ademhaling en het ervaren van lichamelijke sensaties een grote rol speelt. Gewoon uren zitten en alleen maar volgen hoe de ademhaling binnenkomt en er weer uit gaat. Uiteindelijk is ook die techniek gericht op het creëren van een heldere geest met minder stress. In India is er een programma in gevangenissen, waar alle personeel en gevangenen een 10-daagse Vipassana-meditatie doormaken met 10 uur per dag mediteren en dat leidt tot veel minder agressie binnen de gevangenismuren en minder recidive daarbuiten. Hier vind je een documentaire (“Doing Time Doing Vipassana”, 52 min.) over de aanpak met Vipassana in een gevangenis in Delhi:

De Zen-meditaties in Japan hebben als doel het bereiken van een stille geest (“zuivere leegte”). Gewoon zitten, aandacht op passerende gedachten en aandacht bij wat je doet. Een speciale vorm daarbij vormen de meditaties op in eerste instantie onbegrijpelijke uitspraken, koans, die er op zijn gericht tot een plotseling inzicht te komen.

… en als je niet mediteert

Er zijn heel veel komische zenverhalen over het onderwerp aandachtig zijn, ook buiten de meditatiepraktijk. Ik heb dit verhaal altijd onthouden. De Koreaanse zenleraar Seung Sahn zei altijd: Als je eet, dan eet je. Als je de krant leest, lees je de krant. Doe alleen dat wat je aan het doen bent.” Op een dag zag een leerling hem eten terwijl hij ook zat te lezen. De leerling vroeg of dit niet tegen zijn leer indruiste. Toen antwoordde Seung Sahn: “Als je eet en de krant leest, eet je en lees je de krant.”  

Wandelen

Wandelen is sowieso een vaak geadviseerde activiteit. De positieve effecten van het wandelen op de geest kunnen worden versterkt door de aandacht af te leiden van de eigen gedachtestromen en die te richten op één van drie volgende gebieden: (1) Lopen is passen zetten en het helpt om bij elke pas de aandacht te leggen bij de voeten en meer precies de voetzolen waarmee je in contact komt met de aarde. (2) Verder is er de ademhaling. Het helpt om de ademhaling af te stemmen op de passen, bijvoorbeeld twee passen in- en drie passen uitademen en daar de aandacht bij te houden. (3) En als derde is er natuurlijk de steeds veranderende omgeving die via de zintuigen tot je komt, een constante stroom aan opeenvolgende beelden, geluiden en geuren waar je aandacht aan geeft en die je steeds weer achter je laat zonder commentaar en oordelen.

En natuurlijk komen er gedachten op. Maar zodra je dat in de gaten hebt, ga dan weer terug naar één van die drie gebieden waar je je aandacht op wou richten.

Zingen

In veel religies en ook in het boeddhisme speelt het met elkaar herhalend opzeggen of zingen van verzen een grote rol. Dat helpt de geest te kalmeren, zowel door het zingen als door het beluisteren. Samen zingen versterkt, ook los van een meditatieve context, de compassie, geholpen door de sociale lijm van het hormoon oxytocine. In deze video (“Namo’valokiteshvaraya Chant”) roepen monniken in een lied van 22 minuten ook nog eens Valokiteshvaraya aan, de bodhisattva 1) van de Compassie.

Zijn waar je bent en weten wat je doet

Al deze oefeningen zijn er op gericht om het dwalen van de geest te stoppen. De dwalende geest neemt je mee zonder dat je je daar bewust van bent. Om vrij te zijn van de belemmerende beelden en ideeën is het nodig om je bewust te zijn wat je doet en denkt. En dat je steeds nagaat of dat is wat je eigenlijk op dat moment wil doen of waarover je wil denken (of misschien wou je helemaal niet denken). En dat als je bewust denkt, dat je dan steeds je eigen beelden, waarheden en oordelen ter discussie stelt met de vraag:

“ Is dat zo?’

Makkelijker gezegd dan gedaan allemaal, maar alle beetjes helpen om de steeds veranderende realiteit beter te zien, je minder te hechten en meer compassie te ervaren met al wat leeft.  

Volgende week de negende en laatste aflevering van deze serie met een nabeschouwing, onder meer over de verspreiding van het Boeddhisme en vragen van lezers. Ik geef daarin ook nog een overzicht van de bronnen waaruit ik heb geput. Laat gerust even weten of je nog iets hebt gemist of waar je behoefte hebt aan verduidelijking.

_____________

1)Een bodhisattva is een wezen dat de boeddha-staat heeft bereikt maar de overgang naar het nirwana heeft uitgesteld om mensen te onderwijzen)

Foto: pixabay-kalyanayahaluwo-women-8646011_1280

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties naar Jan kun je sturen naar: koetjwm@gmail.com. Je kunt ook reacties achterlaten via de knop hieronder; die reacties kunnen ook voor anderen zichtbaar zijn. NB Die knop werkt niet wanneer je dit bericht leest op Linkedin.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

Compassie is één van de eigenschappen die we moeten ontwikkelen om vrij te zijn van het lijden. De basis wordt gevormd door het besef dat volgens Boeddha’s leer iedereen lijdt en dat we dus allemaal in hetzelfde schuitje zitten en afhankelijk zijn van elkaar. Het zien van de medemens en het zorgen voor zijn welzijn is integraal onderdeel van de leer. 

Jane Goodall, de Engelse bioloog die pas is overleden, heeft compassie ook bij chimpansees gezien en eigenlijk ook alle andere emoties die de mens kent, en zij heeft tot haar grote verdriet ook moeten constateren dat groepen chimpansees elkaar kunnen uitmoorden.  Het brein van de mens is functioneel gezien opgebouwd uit drie delen. Het reptielenbrein zorgt voor overleving door reacties als vluchten, vechten en bevriezen. Daarbovenop is in de evolutie het zoogdierenbrein ontstaan dat er voor zorgt dat groepsvorming plaatsvindt die nodig is om te overleven. Het mensenbrein is in de evolutie daarna gevormd  en zorgt ervoor dat we kunnen evalueren en scenario’s kunnen bedenken, door taal kunnen communiceren en logisch kunnen denken. 

Vanaf het zoogdierenniveau gebeurt overleving van de individuen door de kracht van de groep. 

Als alle koeien lekker liggen te herkauwen is er altijd eentje die staat. Op de uitkijk.  Het is nodig dat nageslacht gezoogd kan worden en dus moeten moeder en kind beschermd worden door de groep. Er is dus een ingebouwd mechanisme dat ervoor zorgt dat groepsleden elkaar in de gaten houden.  Ze zien elkaar en ze spiegelen elkaar. Ook wij hebben een spiegelend brein: als we iemand bedroefd zien kijken, reageren bij ons dezelfde gezichtsspieren als bij degene die bedroefd is. Het meevoelen is dus ook iets fysieks en we maken daardoor aan elkaar kenbaar dat er wat aan de hand is. Als ik een zogenaamd grappig filmpje zie waarin een man hoog in de boom een tak afzaagt waar hij uiteindelijk zelf op bleek te staan, of als vader met dochtertje voorop met de slee de besneeuwde helling afglijdt en uiteindelijk tot stilstand komt tegen de enige boom onderaan de helling, dan krijg ik pijn in mijn onderlichaam, zelfs nu ik dit zo opschrijf. 

En iedereen doet zijn best om “erbij” te horen. Een personage in een roman van Harry Mulisch zei: “Ieder mens heeft geloof ik het gevoel, dat hij er eigenlijk niet bij hoort, bij het leven van de andere mensen. Dat hij op een of andere manier iets anders is, een gast, en hij doet alle mogelijke moeite om te zorgen, dat de anderen dat niet zullen merken. Dat is het gevoel, dat alle mensen gemeen hebben, en daardoor horen ze juist bij elkaar.” 1)

In hoge mate wordt onze maatschappij gevormd door hormonen: 

• als contact met een ander leidt tot de productie van dopamine levert dat een verliefdheidsgevoel op en 
• vasopressine komt vrij bij de ejaculatie en zorgt daarna voor een gevoel van hechting, wat mannen misschien helemaal niet van plan waren, maar zo wordt er toch gezorgd voor langdurige partnerschappen 
• en oxytocine komt vrij bij succesvolle sociale contacten en dat geldt ook voor groepen, zoals een dorpsgemeenschap, een koor, voetbalfans of een club complotdenkers en dat zorgt dus voor een gemeenschapsgevoel.  

Compassie is iets wat ingebakken zit in de mens.  

De meeste mensen deugen is de titel van een mooi boek van Rutger Bregman. Maar het heeft beperkingen. De meeste mensen deugen vooral in relatie tot de groep waartoe ze behoren. We zien door de hele geschiedenis en ook weer duidelijk in de laatste decennia dat op veel plekken groepen scherper tegenover elkaar komen te staan. Ook Jane Goodall heeft dat moeten constateren toen ze heeft meegemaakt dat een groep chimpansees een andere groep helemaal had uitgemoord. 

Maar vaak is het toch zo dat als individuele leden van twee groepen met elkaar gaan praten de tegenstellingen, althans voor die twee op dat moment, weg kunnen vallen. En Rutger Bregman noemt als voorbeeld dat Franse en Duitse soldaten in de eerste wereldoorlog de loopgraven uitstapten en met elkaar geproost hebben en gezongen. 

Een uitspraak van Jezus luidt: “ Is het een verdienste als je liefhebt wie jou liefheeft? Doen de tollenaars niet net zo? En als jullie alleen je broeders en zusters vriendelijk bejegenen, wat voor uitzonderlijks doe je dan?“ (Matteüs 5.43-48). De naastenliefde, de compassie, mag niet beperkt zijn tot de leden van je eigen sociale kringen. 

De cabaretier/filosoof Tim Fransen maakte in zijn laatste show duidelijk dat we afhankelijk van de omstandigheden allemaal wel tot dingen in staat zijn, te doen, te verkondigen en te geloven die je normaal van jezelf niet zou verwachten. Die boodschap sloeg wel aan, want de helft van Carré zong op het laatst “Ik heb een fascist in mij”, waarop de andere helft van de zaal antwoordde: “Maar dat mag de pret niet drukken”. 

Veel Boeddhistische stromingen hebben het niet alleen over compassie maar over “universele liefde”. En dat komt van het besef dat alles met elkaar samenhangt. Niemand minder dan Albert Einstein heeft daar iets over gezegd. 

“ Een mens is een – in tijd en ruimte begrensd – deel van het “universum”, maar hij ervaart zichzelf, zijn gedachten en gevoelens, als iets wat los staat van de rest – een soort optisch bedrog van zijn bewustzijn. Dit bedrog is een soort gevangenis voor ons, die ons tot onze persoonlijke verlangens beperkt en tot affectie voor een paar mensen die ons het naast zijn. Het moet onze taak zijn om onszelf uit deze gevangenis te bevrijden door onze kring van mededogen uit te breiden totdat hij alle levende wezens en de hele natuur in haar schoonheid omvat.” 

En dat is dus ook een opgave van Boeddha, waarbij de derde stap in de evolutie, de komst van het mensenbrein, goed van pas komt. Gewoon iets verder kijken dan waar het zoogdierenbrein op uitkomt met al die emoties, bijvoorbeeld met de vraag: “Is dat zo?” 

__________________________

Foto chimpansees: pixabay pixel-mixer-chimpanzees-1273602_1920

Foto koeien: pexels falling-down-1646999239-27669819

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Je kunt reacties achterlaten via de knop hieronder; die reacties kunnen ook voor anderen zichtbaar zijn. NB Die knop werkt niet wanneer je dit bericht leest op Linkedin.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.