Uit de reacties die ik kreeg op voorgaande delen kan ik opmaken dat het onderwerp, meer dan ik verwachtte, de interesse had van veel lezers. De laatste delen werden bijna net zo vaak gelezen als de eerdere. 

In deze nabeschouwing ga ik kort in op twee reacties die ik kreeg. Verder vroeg ik me af of Boeddha dezelfde conclusies zou hebben getrokken als hij nu had geleefd. In de bijlagen vind je bronnen die ik heb gebruikt en een kort stukje over de praktijk in de Aziatische overwegend boeddhistische landen.

Vragen over onthechten en compassie

Vragen kreeg ik over het in de praktijk brengen van de leer. Naar aanleiding van deel 6 over onthechting “Ik zou hier nog wel meer willen lezen over hoe je in godsnaam moet onthechten. Het is zo moeilijk!!” en deel 7 ging over compassie: “Ik denk dat deze tijden het juist moeilijk maken om de kring van mededogen uit te breiden. Hoe kun je dat doen en wat vraagt dat van je om daarin te slagen?” Ik hoop dat ik in deel 8 heb aangegeven “hoe dan” met vooral de aantekening erbij dat het niet gemakkelijk is, het controle krijgen over de geest als zodanig al veel discipline vraagt en dat we niet opeens een heel ander mens kunnen worden. En dat het tijd kost en dat alle beetjes helpen.

Ik probeer zelf al heel lang uit te gaan van het idee dat ik me niet druk zou moeten maken over zaken die niet in mijn macht liggen, maar alleen maar met wat wél in mijn macht ligt 1). En wat in mijn macht ligt is hoe ik omga met wat er om mij heen gebeurt. Heel erg succesvol ben ik daar niet in. Ik kan me nog regelmatig heel erg druk maken om dingen waarvan ik zou moeten zeggen: daar kan ik niets aan veranderen (fatbikes, Trump), accepteer dat nou maar gewoon als feit. De blogreeks onder de naam “De werelden van Jan .. en alleman” gaat juist daarom over de denkwereld, het gevoelsleven en onze zintuiglijke wereld. En de leer van Boeddha gaat over wat we zelf kunnen doen: juist denken, juist handelen en de zaken zien zoals ze werkelijk zijn.

Gautama Siddharta in 2026

Ik vraag mij soms af of Gautama Siddharta, die destijds de Boeddha werd, tot dezelfde conclusies zou zijn gekomen als hij in 2026 had geleefd. Als hij er begin 2026 zo genoeg van had, dat hij zich met een tentje ergens op een Alp, vlak onder de boomgrens, zou hebben neergezet en gedacht: ik kom er pas uit als ik weet hoe we van dat lijden van de mens afkomen.

Hij zou denk ik zien dat veel mensen zich zorgen maken, ongelukkig zijn en zich laten meenemen door emoties, die allemaal een grond hebben in de overlevingsmechanismen die de mens zover hebben gebracht als waar we nu zijn, maar die in wezen niet anders zijn dan millennia geleden, gericht op gezondheid, genot en een goede sociale positie. Maar hij zou ook zien dat de mens zich steeds verder verwijdert van de realiteit van het tastbare hier en nu doordat we een groot deel van de tijd in de wereld leven van woorden, begrippen en beelden die we tegenwoordig vooral via beeldschermen tot ons krijgen, waarbij nuance, begrip en verdieping steeds minder plaats krijgen. De tech-reuzen die dit aanbieden strijden om de aandacht van de gebruikers en hanteren technieken die tot verslaving kunnen leiden, zodat we niet ophouden met scrollen, zoals de verslaafden aan de fruitmachines (de eenarmige bandieten) die nu ook hun huis niet meer uithoeven om te gokken met elke seconde een nieuwe kans.

Gautama Siddharta zou denk ik concluderen dat het voor de mensheid hoog tijd wordt om zich niet meer mee te laten slepen door de hypes van de dag en de virtuele snoepjes, maar bij zichzelf te rade te gaan en zich te realiseren wat aandacht krijgt. En misschien betekent “zich realiseren” dan: zichzelf in de realiteit van het hier en nu brengen. Ik vermoed dat hij zijn conclusies niet zou aanduiden als vier edele waarheden en een achtvoudig pad, maar het zou wel op hetzelfde neerkomen. 

Tenslotte

Ik dank alle lezers voor hun aandacht voor deze serie in “De werelden van Jan … en alleman”. En het zou zo maar kunnen dat er na de zomer weer “gewone” berichten uit die werelden zullen verschijnen. Tot dan dan. 

1)Zo’n 2000 jaar geleden schreef de Griekse filosoof een werk dat nu bekend staat als het Zakboekje van Epictetus, waarvan de eerste zinnen luiden: “1. Van al het bestaande hebben wij sommige dingen in onze macht. Andere niet. In onze macht hebben wij onze meningen, ons streven, onze begeerte en afkeer. Al deze dingen kunnen wij zelf bewerkstelligen. Het lichaam hebben wij niet in onze macht. Ook bezit niet of aanzien en ambten. Kortom, alles wat niet ons eigen werk is. Weet, dat de dingen die wij in onze macht hebben van nature vrij zijn. “

___________________________

BIJLAGE I BRONNEN

Aan de basis van deze serie liggen enerzijds werken ten grondslag die handelen over Boeddha en het Boeddhisme, anderzijds wetenschappelijke werken over psychologie en de  neurowetenschap.

Voor deze serie heb ik heb ik het meest gehad aan de volgende boeken over de leer van Boeddha:

• Thich Nhat Nanh. Het hart van Boeddha’s leer
• Giulio Cesare Giacobbe. Boeddha in vijf weken
• Frédéric Lenoir. Socrates, Jezus, Boeddha
• Paul van de Velde. In de huid van de Boeddha
• Han de Wit. De lotus en de roos

Verder zijn met name hedendaagse inzichten verwerkt uit:

• Ab Dijksterhuis. Het slimme onbewuste
• Marco Iacoboni. Het spiegelende brein
• Antonio Damasio. Ik voel dus ik ben
• Daniel Coleman. Emotionele intelligentie
• Daniel Kahneman. Ons feilbare denken

BIJLAGE II HET AZIATSCHE BOEDDHISME

In deze serie ben ik ingegaan op een beperkt stuk van het boeddhisme, namelijk de leer van Boeddha over de vier edele waarheden 1) en het achtvoudige pad. De conclusie was dat we een aantal eigenschappen en gewoonten hebben waar we alleen maar van af komen als we controle hebben over de geest, en juist dat sluit aan bij het beeld dat velen van ons hebben over boeddhisten: vredig mediterende mensen. 

Maar de betrokkenheid van de bewoners van de belangrijkste, Aziatische, boeddhistische landen bij het boeddhisme ligt veelal op andere vlakken. De invulling van het boeddhist zijn gebeurt daar vooral door regelmatig bezoek aan tempels, deelname aan rituelen en het schenken aan monniken. Het boeddhisme is op de meeste plaatsen vermengd met of ingebed in de lokale religies. Daarin spelen vaak voorouderverering, het geloof van wedergeboorte en het bestaan van goden een grote rol. Goede daden, zoals dat schenken aan monniken, wordt veelal gedaan om er in een volgend leven beter voor te staan. Maar mediteren doet maar een heel klein deel van de monniken en het is geen gewoonte onder de niet-monniken. Mediteren is in de praktijk meer iets voor de westerse mens.

Een mooi beeld van de vermenging van boeddhisme en andere geloven wordt gegeven in een video over het vaststellen van de nationale geluksindex in Bhutan (te zien op npo-plus, met een abonnement of gratis proefmaand), zoek naar “Agent-of-happiness”.

Foto: links: Pixabay jhollu7-buddha-8661207_1920; rechts Pixabay buddha-8521794_1920

O O O O O O O O O O O O 

Reacties naar Jan kun je sturen naar: koetjwm@gmail.com. Je kunt ook reacties achterlaten via de knop hieronder; die reacties kunnen ook voor anderen zichtbaar zijn. NB Die knop werkt niet wanneer je dit bericht leest op Linkedin.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.