EILAND TUSSEN TWEE WERELDEN

Mijn blogs zijn niet gericht op het verstrekken van toeristische informatie. Mijn eigen vakanties zijn altijd sterk gericht op zonnewarmte, zwemmen en als extraatje misschien nog wat natuurschoon. Dus in de werelden van Jan geen belevenissen uit de Algarve of een oord aan de Middellandse zee. Maar over Japan wil ik wel wat schrijven.

Koans

En het begint met Zen. Janwilem van de Wetering, bedenker en schrijver van “Grijpstra en De Gier”, was op zijn dertigste naar Japan gegaan om een jaar lang in een zen-klooster te verblijven. Ik las, lang geleden, het boekje dat hij daarover schreef: De Lege Spiegel. Het was een klooster waarin werd gewerkt met koans, een soort puzzel die je pas opgelost had als je de waarheid daarachter had ontdekt 1) en de zenmeester het antwoord had goedgekeurd. In dat jaar heeft Van de Wetering, ondanks dagelijks uren lang zitten op een kussentje, de koan niet opgelost. Ik kwam er achter dat zen ook zonder koans kon en dan vooral bestaat uit zitten, net zolang tot “zuivere leegte” is bereikt. En “zitten” heb ik daarna ook vaak gedaan. 

Nederland-promotie

In 1988 ging ik zelf naar Japan, ik maakte deel uit van een groep 2) die in Japan Nederland ging promoten als ideale vestigingsplaats voor de distributie van Japanse produkten in Europa en ik vertelde daar wat over de werking van Douane Nederland en de toen in voorbereiding zijnde EU-regels voor de BTW.  Ik zal nooit de aanblik van de zalen in Osaka en Tokio vergeten waar ik vanaf het podium 500 uniform geklede en gekapte mannen (en een enkele vrouw) zag: zwart pak, wit overhemd, donkere stropdas, zwart haar en allemaal even beleefd. Onderstaande AI-productie (Chatgpt)  geeft het aardig weer.

Tempels

In het weekend tussen de optredens in Osaka en Tokio heb ik onder deskundige leiding prachtige tempels, tuinen en standbeelden gezien. Mijn begeleider op de eerste dag zei over de tempels, met name die in Kyoto: “Als je er één gezien hebt, heb je ze allemaal gezien”. Maar ik kreeg er geen genoeg van en de volgende dag werd ik vergezeld door een ambassademedewerker die met een Japanse was getrouwd en van alles kon vertellen over wat we te zien kregen. Na een bezoek aan drukbezochte plekken gingen we als laatste naar een kleine oude tempel midden in het groen. Na een paar honderd meter over een slingerend pad kwamen we niet verder dan de poort. Er was helemaal niemand. Het was miezerig weer maar niet koud en er ging een enorme rust uit van die plek. Dat beeld en het gevoel dat daar over mij heen kwam vergeet ik nooit meer. Het was trouwens al die dagen wat mistig. Vanuit de hoge snelheidstrein van Osaka naar Tokio was er niet veel te zien. Maar een paar seconden kon je ver kijken en uitgerekend toen kreeg ik een blik op de heilige berg Fuji die ik niet had willen missen. 3)

Religies

Al die verschillende tempels die ik heb gezien kan ik me niet herinneren, maar ik was me destijds ook niet bewust van het onderscheid tussen Boeddhistische tempels enerzijds en anderzijds heiligdommen van het Shintoïsme. 4) In Japan gaan die twee goed samen. Het Shintoïsme is een natuurgodsdienst met goden die aan bepaalde plaatsen of natuurverschijnselen zijn gekoppeld. Veel huwelijken worden shintoistisch gevierd, maar bij begrafenissen worden boeddhistische rituelen uitgevoerd die gericht zijn op het zieleheil en een goede overgang naar een volgend leven. De meeste Japanners zijn met beide religies verbonden en het land is tot 1946 geleid door een keizer die volgens de shintoistische leer gelijkgesteld was met God.

De dankbaarheid die we moeten uitspreken als we Maria Kondo volgen in haar aanpak van het opruimen heeft waarschijnlijk ook te maken met haar shintoïstische achtergrond.

Paulien

Paulien Cornelisse had een grote liefde voor Japan, maar zij heeft zich wel heel erg verbaasd over dat land. In de prachtige achtdelige serie Tokidoki 5) praat ze met de Japanners, laat ze veel van hun gewoontes zien en schetst ontwikkelingen van de laatste decennia. Het land maakt een heel langzame ontwikkeling door na honderden jaren compleet isolement (Japan is nooit door een vreemde mogendheid bezet geweest, behalve kort na de capitulatie in 1945) en met een zeer strakke leiding, waarbij de bevolking tot in detail kreeg voorgeschreven wat er van individuen werd verwacht.

Er is in Japan nog steeds grote aandacht voor rituelen en hoe het hoort, oftewel “De Manier van Doen”; dat zit in de ceremonies als theeschenken, het (op)maken van gerechten, het inrichten van tuinen en rituelen bij de sportbeoefening. Maar dat zit in het hele leven. Van alle regels zijn met name die gaan over onderling contact nog zeer knellend; die staan haaks op hedendaagse westerse waarden als “je zelf zijn” en uiting geven aan je gevoelens. Er is een grote afstand tussen alle individuen, je raakt elkaar niet aan, ook niet bij begroeten. Lachen doen de Japanners bijna altijd met de hand voor de mond en contacten tussen mannen en vrouwen verlopen zeer moeizaam. Pas de laatste jaren werken getrouwde vrouwen wat vaker buitenshuis, maar dat mannen iets huishoudelijks doen is nog niet gebruikelijk.

De afname van de bevolking gaat steeds sneller; een kwart van de Japanners is maagd en heel veel mannen vinden het zoeken van een partner en een relatie aangaan maar gedoe. In de documentaire zijn tenenkrommende en meelijwekkende scenes opgenomen bij een dating-bijeenkomst, die door de overheid werd georganiseerd. Een jongeman kon na zeven korte gesprekken met vrouwen niet vertellen wie hij de leukste vond. Hij was zo zenuwachtig geweest dat hij daar niet op had gelet, zei hij. Ondertussen is 1/3 van de bevolking 65 +-er.

Ik ben benieuwd hoe het dit bijzondere land verder gaat.

Made in Japan

Tenslotte wil ik toch nog melding maken van de kwaliteit van sommige producten uit Japan. Ik was lang geleden erg blij met Sony, maar ik weet niet meer precies wat voor apparaat ik van Sony heb gehad, het had vast met geluid te maken. Heel anders ligt dat bij Toyota. De laatste vijf auto’s die wij kochten waren alle een Toyota. De laatste hebben we nu bijna vier jaar en wij vierden in augustus zijn 21^e verjaardag. Ik ben benieuwd of ze de concurrentie met China nog lang kunnen volhouden. Ik hoop het.

Maar waar ik vooral dankbaar voor ben is de kennismaking die ik lang geleden heb gekregen via Janwillem van de Wetering, de aantrekking die uitging van de zenverhalen, die misschien wel het begin vormden van een tocht die ik heb gemaakt langs allerlei levensbeschouwingen, religies, etc. Het zou me niet verbazen als deze hele blogreeks er helemaal niet geweest zou zijn als ik met dat stukje van het Japanse leven geen kennis had gemaakt.

=================================================

TE DOEN

Vandaag een oefening waarin pauwenveren centraal staan als startpunt en daarnaast een oefening die je eigenlijk altijd kunt doen als je even niets te doen hebt.

9. Verbeeld je dat je vijf zintuigen de vijfkleurige cirkels zijn van de pauwenstaart; cirkels die zich uitstrekken tot in de onmetelijke ruimte. Laat nu hun schoonheid in elkaar smelten en oplossen.

Doe hetzelfde met elk punt in de ruimte of op een muur – tot het punt oplost.

Het is voor mij, en ik denk voor veel mensen lastig, om beeld, geluid, geur en wat we met de tastzin ervaren als één geheel te beleven. De kleuren van de pauwstaart omcirkelen elkaar en vormen één geheel, zo zouden we onze zintuigen kunnen verbeelden. En als we de schoonheid daarvan binnen laten komen, laten samensmelten en laten oplossen in één punt, dan zijn we in ons centrum.

Waar je ook kijkt, of waar je ook aan denkt, doe dat met de volste aandacht die je hebt, totdat ook way je ziet en wat je denkt oplost in één punt.

10. De ogen gesloten, zie je binnenste wezen in detail. Zie aldus uw ware natuur.

Dit is geen verbeeldingsoefening, maar een waarnemingsoefening. Met je ogen dicht je aandacht richten op wat je binnen in je lichaam aantreft, voelt, ervaart. Er is meer te zien en te voelen dan je denkt, het is een mooie plek om te zijn. Als je je lichaam hebt verkend, wat merk je dan als je je aandacht richt op de geest? Als je je lichaam en je geest hebt waargenomen, ben je daar jezelf tegengekomen?

___________________________________

1. De bekendste koan luidt: “Wat is het geluid van het klappen met één hand?”.
2. Na 1988 hebben in Osaka en Tokio tot nu toe elk jaar voorlichtingsevenementen plaatsgevonden.
3. Er is een zenverhaal over een meester die een leerling meeneemt voor een beklimming van de heilige berg Fuji. De leerling raakt niet uitgepraat over de schoonheid die hij ziet, maar de meester reageert daar niet op. De leerling vraagt: “Is het niet prachtig?”, waarop de meester met kracht zegt: “Ja-a-a! Maar wat zonde om dat te zeggen!” Zie de blog van vorige week: Wat is het stil, hè? (vervolg)
4. Vaak wordt het confucionisme genoemd als derde stroom in Japan. Het confucianisme, net als het boeddhisme overgekomen uit China, heeft in Japan vooral invloed gehad op de normen en waarden van de samenleving. Het benadrukt respect voor ouders en ouderen, loyaliteit, plichtsbesef, discipline en harmonie binnen de gemeenschap.
5. Te zien op NPO-Plus

Afbeelding: Pixabay flutie8211-garden-10114433_1920

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties zijn van harte welkom; die kun je hieronder plaatsen (dat is niet mogelijk vanuit Linkedin); privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk of interessant vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.