OVER DAGEN, NACHTEN EN WEKEN

Dag en nacht

Het ritme dat ons het meeste dwingt is het ritme van een etmaal dat wordt geregeerd door de draaiing van de aarde om de eigen as. Het heeft op twee niveaus een grote invloed. Het menselijk lichaam reageert op het licht en donker leidend tot een waak- en slaapritme. Maar ook op sociaal niveau is bijna alles afgestemd op het dag- en nachtritme. Ik sta er altijd weer van te kijken als ik op de maandag na onze koorrepetitie de Randweg rond Haarlem, praktisch een snelweg, oversteek. Dat ik dan door het rode fietsersstoplicht kan rijden zonder dat er ook maar iemand is die dat ziet, vermoed ik dan. En dan is het pas net na de klok van 12.

Omdat ik overdag niet veel verplichtingen heb, hoef ik ’s avonds niet op de klok te kijken of ik al naar bed moet. De laatste weken was het vaak voetbalsamenvattingen om 23:30 uur en daarna nog even Pauw en De Wit terugkijken. Ik kom tot de conclusie dat ik een avondmens ben. En ’s ochtends duurt het best wel een tijdje voordat de ochtendrituelen voorbij zijn, ook al heb ik geen fysieke ochtendkrant meer. Eerst nog een koffie, voordat ik echt iets ga doen.

Binnen de 24 uur bevinden we ons in twee werelden: de wakkere wereld en de slaapwereld. En in de slaapwereld rusten we niet alleen uit in lichamelijk opzicht, maar wordt er hard gewerkt om allerlei indrukken van de dag een plekje te geven in een bijzonder intensief proces. Als mensen zeggen, bijvoorbeeld nadat ze een Olympische medaille hebben gewonnen, ik besef het niet helemaal, “Ik moet het nog een plekje geven”, dan hebben ze het niet over waar die medaille moet worden opgehangen thuis, maar waar die gebeurtenis in het hoofd ergens moet worden opgeslagen en wat de relatie is met alles wat er al in zit. Dat gebeurt in de REM-slaap-fase, waarbij REM staat voor Rapid Eye Movement. Die komt meestal een keer of vier voor per nacht en die zorgt ervoor dat oude en nieuwe informatie in de ochtend geordend weer beschikbaar is.

Zonder die REM-slaap worden mensen gek.   

De Week

De week bestaat al zo’n 3500 jaar, vanaf het moment dat Mozes met de tien geboden de berg Sinaï afkwam. Elke zevende dag moest er gerust worden. In de Joodse religie was dat de zaterdag, maar in de christelijk wereld werd dat de zondag (en niet de sabbat), zo heeft keizer Constantijn de Grote dat in het jaar 321 vastgesteld. En de zondag is, weliswaar in afnemende mate, een dag waarop het werk door de meeste mensen in de westerse wereld wordt neergelegd. Tot de jaren ’60 was de werkweek zes dagen lang.

Ik dacht altijd dat er nog een periode was dat er 5 ½ dag werd gewerkt. Misschien ook omdat ik op de middelbare school op zaterdagochtend nog les had. Bij mij kwam deze week het liedje “Maar Zaterdagsmiddags” in mijn hoofd op, ongetwijfeld veel gedraaid bij de Arbeidsvitaminen. Ik altijd dacht dat dat een vrolijk lied was vanwege de vrije zaterdagmiddag. Maar ik heb er een opname van gevonden en daaruit bleek een ander verhaal. Het bleek een lied uit 1953 van Eddy Christiani, waaruit de volgende tekst:

” Maar Zaterdagsmiddags, is alles voorbij, Dan zijn er weer centjes, dus moeder lacht blij. Dan kan ze weer halen en alles betalen, ’t Is even voorbij, met de uitkienerij”

Het was vlak na de oorlog, de mannen werkten en aan het eind van de week kregen zij het loonzakje mee.  In 1958 adviseerde de SER nog negatief over werktijdverkorting die tot een vijfdaagse werkweek zou leiden. Maar er was vraag naar arbeid en werkgevers gingen adverteren met: “bij ons kun je ook een vijfdaagse werkweek krijgen”, die aanvankelijk 5 x 9 uur was, maar eind jaren ’70 overal was teruggebracht naar 40 uur.

Zo rond 1960 was deeltijd nog een onbekend fenomeen. Het aandeel vrouwen in het arbeidsproces was heel klein. Mijn moeder werd ontslagen uit haar kantoorbaan, toen ze op haar 23^e trouwde; later heeft ze rond haar 40e nog een tijdje bij Sporthuis Centrum in de verkoop gestaan, maar nadat ze twee jaar later zwanger en daarna bevallen was van mijn jongste zusje heft ze dat niet meer opgepakt. 1)

Domibo

Lange tijd zagen alle vijf de werkdagen er hetzelfde uit. Maar deeltijd werd steeds meer een recht. Ik heb zelf vanaf mijn 50^e niet meer dan vier dagen per week gewerkt.

Even in getalsmatig perspectief: bij de overgang van een zesdaagse naar een vijfdaagse werkweek daalde het aantal werkuren met 16,5 % maar het aantal vrije dagen steeg met 100%. En: voor mijn vierdaagse werkweek (4 x 9 uur) ging ik op maandag 7:15 uur van huis en de week eindigde op donderdag 19:15 uur, dat is dus precies 3,5 etmaal, de helft van de week dus vrij; dat klinkt best luxe, toch? Dat was het ook voor mij!

Inmiddels is in veel banen thuis werken mogelijk en dat heeft er toe geleid dat vooral de dinsdag en de donderdag kantoordagen zijn (gevoelsmatig het weekend toch een beetje verlengen en op vrijdag vanuit huis aan het weekend beginnen). Op dinsdag en donderdag staan er de meeste files en de vrijdagmiddagborrels (vrijmibo’s) zijn vrijwel helemaal verdrongen door de domibo’s.

En wat ben ik blij dat je op zaterdag niet meteen eten in huis moet halen voor het hele weekend, dank zij de winkels die op zondag open zijn. Op zaterdag ging ik met een briefje, door mijn moeder geschreven op de afgescheurde envelop-omslag van de Gemeente-Giro Amsterdam, met zo’n rieten boodschappenmand naar de kruidenier Bastiaan en het duurde lang en het was zwaar. Vooral als er ook nog één of twee kerst-, paas- of pinksterdagen achteraan kwamen.

Nog even over andere ritmes

Er zijn nog meer ritmes die voor ons belangrijk zijn 2).  We hebben de ademhaling en de hartslag die reageren op inspanning en ontspanning, maar er zijn ook allerlei verhalen in de omloop over wat maan en sterren doen. Ik kom op die maan en sterren later nog wel een keer terug. Het zal dan denk ik vooral gaan over de vraag op welke manier we het leven een beetje overzichtelijk kunnen houden.

__________________________

1. Inmiddels ziet het er anders uit: 45 % van de beroepsbevolking is vrouw, maar er is wel een groot verschil in het aantal dat een voltijdbaan heeft. Bij de mannen is dat 80 % en bij de vrouwen 35%. Bron: CBS
2. Toen ik over het onderwerp ritmes begon te denken en te schrijven kwam bij mij steeds het liedje van Rob de Nijs in mijn hoofd, dat begint met: “Zachtjes tikt de regen op m’n zolderraam, ‘t ritme van de eenzaamheid; Die regen zei: ‘We waren zo gelukkig saam’, maar nu is dat verleden tijd.“ Ik heb besloten hier in dit bericht toch niet op in te gaan, zeker niet toen ook de passage: ”Kom, vertel me regen wat ik voel, maak haar hartje vurig want ze is zo koel” langs kwam. Ik heb geleerd om niet meteen ogenschijnlijke onmogelijkheden af te wijzen als onzin, maar een regen die zich zo verplaatst in een mens dat die beter weet hoe je je voelt dan jezelf en waaraan vervolgens de capaciteit van mediatorschap wordt toegekend gaat mij toch te ver.

Afbeelding: Randweg hoek Pijlslaan Haarlem, 1 maart 2026, 0:02 uur; foto Jan

O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

OVER STRUCTUREN IN DE LOOP DER DINGEN

Tussen mijn vijfde en tiende jaar waren we ’s zomers voor een week of vier in Zandvoort. En natuurlijk waren we dan vaak op het strand. Het liefste wat ik daar deed was spelen met zand;  met een schep een grote zandberg maken, of een kasteel met grachten eromheen en tunnels erdoor of een boot met de neus in de richting van de zee en dan maar wachten op de vloed, die uiteindelijk met zijn golven de bouwwerken zou afbreken. Maar halverwege die afbraak verliet ik dan toch de bouwplaats om mij in die lekkere golven van de vloed te storten om even later te constateren dat er helemaal niets meer te vinden was van wat met zoveel liefde en enthousiasme was neergezet. Maar dat was helemaal OK.

In dat strandgebeuren komen vier ritmes van het leven samen. Allereerst natuurlijk de seizoenen want dit kon natuurlijk alleen maar in de zomer plaatsvinden. De eeuwigdurende afwisseling van eb en vloed, veroorzaakt door de loop van de maan ten opzichte van de aarde, komen we hier ook tegen. Natuurlijk hebben we als mens een dag- en nachtritme en zaten we alleen maar overdag aan het strand (en kon het dus ook gebeuren dat je in die uurtjes aan het strand geen vloed kon meemaken) en als laatste is er de levensloop van de mens, waarin in die eerste jaren het spelen een grote rol heeft.

De ritmes van het jaar

Het kalenderjaar is door de mens opgedeeld in maanden en in allerlei situaties (bijvoorbeeld de rapportages in het bedrijfsleven, BTW-aangiften of meldingen in blog-loze perioden) hanteren we een indeling in vier kwartalen. In het onderwijs en de culturele wereld wordt het jaar vaak gezien als de periode tussen twee opeenvolgende zomers (“In het nieuwe seizoen brengen we Musical X op de planken”) en sportcompetities zijn ook meestal opgezet tussen twee zomers. Maar voor mij bestaat het jaar toch in de eerste plaats uit de lente, de zomer, de herfst en de winter: de jaargetijden dus. Ik ben niet de enige: er zijn bijvoorbeeld veel muziekstukken geschreven over de jaargetijden, specifiek zoals Summer in the City van de Lovin’Spoonfull

https://youtu.be/zs8ZNa73OS4?si=DaRMxO5_DaC9af7H

of over alle vier de jaargetijden, zoals het treffend getitelde Vier Jaargetijden van Vivaldi.

Ik ben geen muziekstuk tegengekomen dat geïnspireerd was op het Derde Kwartaal.

Ondanks mijn grote belangstelling voor het weer doe ik niet mee met de internationale afspraak dat alle weerdiensten de vier seizoenen op de eerste van de maanden december, maart, juni en oktober laten beginnen. Ik ga voor de “echte” indeling die met een start rond de 21 van die maanden begint. De grootste betekenis die ik aan die indeling toeken is dat ik weet dat het vanaf het begin van de astronomische winter, meestal 21 december, iedere dag een stukje langer licht is. Eigenlijk begint de winter dan meteen met een optimistische kijk. In de maanden november en december heb ik altijd het meeste last van somberheid, zie ik op tegen de winter, omdat de zonnewarmte, die mij soms al in april naar het balkon lokt, dan wel heer erg ver weg lijkt.

Lange vakanties

Vakanties moeten lang duren vind ik. Mijn eerste levensgezellin was onderwijzeres en ik studeerde nog en in onze eerste vakantie hebben we gekampeerd aan het Meer van Annecy, in Frankrijk tegen de Alpen aan. Het was mooi weer en we bleven er vijf weken. Elke dag een tripje en ’s middags heerlijk zwemmen. Vanaf die vakantie dacht ik: ik ga nooit op wintersport want ik wil een heel lange zomervakantie. Om de één of andere reden hebben we het nooit meer zo lang gemaakt, maar ben ik ook nooit op wintersport geweest, daarbij geholpen door een meniscusoperatie die ik later moest ondergaan door een confrontatie met een meerdere bij het voetballen toen ik dienstplichtig soldaat was. Voetballen heb ik daarna niet meer gedaan, ik kon alleen nog “rechtuit-sporten”. 

Hele jaar 32 graden

Ik denk wel eens aan verhuizen naar het meest westelijke stukje Nederland: Bonaire. Maar nooit lang. Er zijn momenten dat ik in het vroege voorjaar ’s ochtends, net wakker, even in de tuin ben en dat er dan een heerlijke frisheid om mijn hoofd komt en op zo’n moment weet ik zeker dat ik niet op een plek wil wonen als Bonaire. Een collega bij de Belastingdienst was voor twee jaar uitgezonden naar Curacao en toen hij terug was vroeg ik hoe de temperaturen daar waren. Zijn antwoord: 32 graden. Ik kijk wel eens op de 14-daagse Buienradarvoorspelling voor de temperatuur op Kralendijk op Bonaire en dat is altijd een lange vlakke streep (vandaag voorspellen ze 12 dagen 30 graden en 2 dagen 29). En dan weet ik dat ik het weer hier toch zou missen. Ook vanwege de schoonheid van de wisselingen in de natuur.

Er zijn tal van jaarcycli, waarvan die in de landbouw misschien wel de oudste is, bijvoorbeeld het juffertje-in-‘t-groen, dat kan worden gezaaid in april en mei en oogsten kan dan in de maanden  juni, juli en augustus. Er zijn seizoensgebonden activiteiten, zoals de openluchtfestivals en kermissen die je in de winter niet ziet maar ook activiteiten die door de religieuze kalender worden bepaald: een oratoriumkoor zingt tegen Pasen en met kerst, de Vrije School kent, mede dank zij en tot vreugde van de hulp van ouders en vooral moeders, 13 jaarfeesten en de gebeden in de RK zijn voor elke dag van het jaar beschreven. 

Vakanties vieren we steeds meer het hele jaar door, maar een piek in de zomer is duidelijk nog aanwezig en de fileberichten maken duidelijk dat tussen 1^e Kerstdag en Nieuwjaarsdag veel minder mensen aan het werk zijn dan normaal.

Het leven voegt zich naar dit jaarritme en daar kom je niet omheen.

Volgende week gaat het over de ritmes in een week en de dag- en nachtcyclus en heb ik het even over maan en sterren.

______________________

1) Over de levensloop van de mens schreef ik in blog 40 en blog 41

Afbeelding onder blogtitel: Zandvoort (rond 1953); foto J.F.B.M (Joop) Koet (vader van Jan)

Afbeelding vier seizoenen: Van Haemstedelaan, Aerdenhout; foto Jan

O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

ENKELE NOTITIES OVER ECONOMIE EN MACHT

“Meedogenloosheid (…) wortelt in de natuur. Wurgende orchideeën, doodsbomen, parasietzwammen, spugende cobra’s en brandzuur spuitende insecten , (…) dat woud, waar elk leven ontstaat uit dood, alles groeit ten koste van iets anders, waar ieder wezen op een ander teert, het wegduwt, opvreet en wil verstikken in de strijd om dat ene straaltje licht …”.  Toen ik dat las in Arthur Japin’s roman De zwarte met het witte hart 1), dacht ik aan Monopoly. 

MONOPOLY

Een jaar of zes was ik toen ik met mijn ouders, broer en zus een paar weken op vakantie was in Zandvoort. We waren bij de familie A. in huis. Op een avond was er een opgewonden sfeer, mijn ouders en meneer en mevrouw A. zaten aan tafel, ze maakten veel lawaai en ik zag rood aangelopen gezichten, van waaruit regelmatig uitroepen van vreugde en van teleurstelling klonken. Ze speelden Monopoly. Ik herkende mijn ouders, normaal rustig en ingetogen, helemaal niet meer.

De aanwijzing: “Ga direct naar de gevangenis, ga niet langs AF, u ontvangt geen 200 gulden” ken ik, misschien wel vijftig jaar nadat ik het voor het laatst heb gespeeld, nog uit mijn hoofd, want ik heb het later vaak zelf gespeeld. Met altijd dezelfde uitkomst: iedereen is failliet behalve de winnaar.

In deze blog enkele uitspraken over macht en economie en over enkele machtige mensen.  En het viel me op dat er erg veel M’s zijn op dit gebied.

MARX EN MARKT

Marxisme ontstond in het midden van de 19^e eeuw. Karl Marx constateerde in zijn boek Het Kapitaal 2) dat het economisch stelsel met de opkomst van fabrieksmatige productie leidde tot een vervreemding van de arbeiders die lange dagen in slechte omstandigheden moesten werken om te overleven en anderzijds steeds rijkere kapitaalverstrekkers en een toenemende concentratie van kapitaal. Marx bepleitte dat de productiemiddelen (machines, fabrieken) in handen van de arbeiders zouden komen. Hij was een belangrijke inspirator voor socialistische bewegingen die voor zijn ideeën gingen strijden. Na WO I ontstonden er “radenrepublieken”, staten en staatjes die werden geleid door raden die waren gekozen uit de arbeiders en soldaten, zoals de Münchner Räterepublik in 1919.  Maar dat waren geen blijvertjes. Ondertussen was met de Russische Revolutie in 1917 de eerste staat op Marxistische grondslag gevormd, waarin productiemiddelen aan het volk zouden moeten behoren, waarbij het volk gelijkgesteld is aan de staat en die werd dan gevormd door “de partij” met partijleden op alle niveaus. Feitelijk ontstond er dus een monopolie van de Staat.

Marktdenken overheerst in het westen, de “vrije markteconomie”, zoals die in extreme vorm bepleit wordt door de huidige Amerikaanse regering. Daarin zien we de strijd terug die ook in het oerwoud geldt. In de jaren zestig, bij de studentenbewegingen, werd de theorie van Herbert Marcuse populair, waarbij hij stelde dat de tolerantie van de overheid slechts schijn was, omdat het systeem waaronder uiteindelijk iedereen werkt onderdrukkend is en tot monopolievorming en Machtsconcentratie leidt. Dat leidde volgens hem tot een “ééndimensionale mens” 3) die zich door middel van buitenparlementaire acties zou moeten bevrijden om tot een meer vervullend bestaan te komen. In één van zijn laatste interviews zegt ook Jan Terlouw 4) dat een echt vrije economie niet bestaat, maar hij ziet verantwoordelijkheid voor de parlementaire democratie om de bedreigingen van die “vrije” economie in te dammen.

MACHTIGE MENSEN

Meer, Meer, Meer. Het vermogen van de vijf rijkste personen ter wereld kan van dag tot dag in waarde veranderen met miljarden dollars tegelijk. Maar per saldo groeien de vermogens van de rijksten elk jaar en het houdt niet op. Als bijvoorbeeld Elon Musk zijn best doet de komende jaren, geven zijn aandeelhouders – die zich gedragen als puberale fans met Musk als hun idool, kijk maar naar de eerste dertig seconden van dit filmpje

 – hem een bonus van 1000 miljard dollar; dus eenzelfde bedrag als wat een miljoen kersverse miljonairs met al dan niet veel bloed, zweet en tranen bij elkaar hebben vergaard.

Musk is een man van ideeën en de gave om die om te zetten in de realiteit. De Tesla is gedurende lange tijd het meest eigentijdse auto-ontwerp geweest en het duurde jaren voordat concurrenten even ver waren. Gedurende een aantal jaren had hij feitelijk een Monopolie. Nog gekker werd het toen hij als eerste op commerciële basis raketten ging maken én exploiteren, ook daarin enige tijd monopolist. Maar zijn idee om de Mens Multi-planetair te maken door een kolonie op Mars te stichten moest hij deze maand opgeven. Het zou wel veertig jaar duren voordat dat gerealiseerd zou kunnen worden en ik denk dat hij ook nog wat heeft zitten rekenen. Maar het belangrijkste, zo heb ik begrepen, is de opkomst van de rakettenwinkel van Jeff Bezos, die commerciële vluchten naar de Maan gaat organiseren om vanuit de maan allerlei satellieten te kunnen afschieten, waaraan blijkbaar behoefte is. Musk gaat nu dus op raketgebied ook ook niet verder dan de maan. Hij heeft in die markt nu geen monopolie meer (totdat hij de tent van Bezos opkoopt van die 1000 miljard bijvoorbeeld).

En dan hebben we nog de Media-jongens met de “big tech” van onder meer Microsoft en de “big data” van Meta. Die hebben een grote invloed op de publieke opinie en hebben, net als alle andere machtige mannen, zoals de olieboeren, baat bij het kunnen werken zonder beperkende regels. In de VS krijgen zij nu een grote ruimte en beïnvloeden zij, misschien wel wereldwijd, het denken over wat prioriteit moet hebben. En de concentratie van Macht neemt alleen maar toe door de concentratie van vermogen. Ik heb me ook al een tijd lang verbaasd over het feit dat zelfs betaalmiddelen  zomaar gemaakt kunnen worden en op de markt kunnen worden gebracht. Ik heb het gevoel dat daarin iets niet klopt.

Mao Tse Tung (Mao Zedong) is al een tijdje dood. Hij zei: “politieke macht komt uit de loop van een geweer”  5).  Misschien moeten we er nu van maken: “politieke macht komt uit de zakken van de economisch machtigsten”.

MEMO (“TO DO”)

Het onderwerp van vandaag heeft bij mij nog veel vragen opgeroepen, zoals de volgende.

Millennials over de hele wereld zullen niet meteen reageren als geroepen wordt (zoals Marx deed): “Proletariërs aller landen, verenigt u”. Zouden ze misschien eerder denken dat ze, als onderdeel van het marktgebeuren, ieder een eigen Merk zijn en dat ze allemaal, met “de beste versie van zichzelf”, de hoogste waarde willen creëren in het mondiale proces van het voor de mede-aardbewoners leveren van goederen en diensten?  

Ik liep ook tegen de vraag aan in welke mate de vervreemding die Marx beschrijft ook met de huidige inrichting van ons totale productieproces voorkomt. Wie beslist er eigenlijk over hoe we dat met elkaar doen? En is er alleen maar meedogenloosheid in dat economische gebeuren, zoals in het oerwoud, of is er ook ruimte voor compassie en mededogen?

Dus: later meer daarover.

(Nagekomen: een reactie die ik via mijn privémail ontving: “M: Machiavelli schreef al in 1515 hoe je Macht kunt verwerven of behouden zonder Moraal door Manipulatie en Misleiding)

___________________________

1. Arthur Japin. De zwarte met het witte hart. 2008. Uitgeverij de Arbeiderspers B.V.
2. Karl Marx. Das Kapital. Kritik der politischen Oekonomie. 1867; NB de meeste mensen die dit onder een artikel als bron vermelden hebben het boek van meer dan 800 pagina’s niet gelezen, dat geldt ook voor mij; Wikipedia heeft veel te bieden.
3. Herbert Marcuse. One-Dimensional Man. 1964; zie de opmerking hierboven onder 3)
4. Jan Terlouw in de Volkskrant van 16 mei 2020
5. Uit het “Rode Boekje”, officieel: Citaten van Mao Zedong, dat alle Chinezen in de tijd van de Culturele Revolutie 1966 -1970 bij zich moesten hebben en kennen.

Afbeelding Marx: pexels; fotograaf Cristian Salinas Cisternas

Afbeelding Musk: uit Youtube video “Elon Musk brutally honest…” dd Jan 22 januari 2026

O O O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

OVER DE FASEN VAN DINGEN DOEN

Ons leven wordt gevuld door dingen doen en zelfs als we niets doen heeft dat een werkwoord: ontspannen.  En alles wat we doen heeft een begin, dan gaan we meestal door en aan alles komt een einde. En dat geldt voor korte klusjes als je aankleden of gaan eten tot en met het aangaan van relaties die tot ver na een diamanten huwelijksjubileum stand kunnen houden.

Vandaag een korte verkenning van de drie fasen.

Beginnen

Om te beginnen twee uitspraken over het beginnen: “Bezint eer ge begint”  en  “Alle begin is moeilijk”.

Dat bezinnen moet natuurlijk gebeuren als niet meteen duidelijk is wat je precies wil en hoe je dat moet aanpakken. Neem bijvoorbeeld het idee van het isoleren van het dak van je huis. Je wil dan eerst weten hoe dat zou moeten, hoeveel dat gaat kosten en wat het je bespaart. Kortom, je maakt een plan. Dat is je eerste klus, voordat het echt gaat beginnen. Of niet gaat beginnen, want bijvoorbeeld te duur.

De bekende, ten onterechte aan Pipi Langkous toegeschreven, uitspraak: “Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan” staat natuurlijk haaks op het bezinnen vooraf én het gegeven dat iets wat nog nooit eerder gedaan is, moeilijk is, maar dat merk je pas in de fase van het doorgaan. Het programma “Mijn man is klusser” laat zien dat veel mensen iets over zichzelf geloven wat Pipi Langkous nooit heeft gezegd.  

Het afgelopen jaar ben ik de term “procrastinatie” een paar keer tegengekomen. En dat staat gewoon voor: uitstelgedrag. En dat gedrag pakt dubbel negatief uit: je ziet al op tegen een klus én je bent ontevreden over jezelf omdat je die steeds uitstelt.

Ik heb op internet gekeken naar tips voor mensen die echt last hebben van dat uitstelgedrag. Het waren zoveel sites en zoveel tips, dat als je toch al moeite hebt met ergens aan beginnen, meteen zult denken: nou, die tips die lees ik later nog wel een keertje.

Mensen die in een flinke burn-out zitten krijgen het soms helemaal niet voor elkaar. Ik heb wel een voorbeeld gezien van een burn-outpatiënt die samen met iemand anders de lunch zou voorbereiden, maar niet verder kwam dan staren naar broodjes en beleg zonder enig idee van actie. De tips op internet konden daar niets betekenen.

Maar, als het begin er is, is het alleen maar een kwestie van doorgaan.

Doorgaan

Er is een plan, een idee en er is begonnen.

“Rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan”.

Dat kennen we natuurlijk allemaal van Herman van Veen, zoals in 2021 nog, in een prachtige uitvoering met Ogene en twee orkesten (en een rapper).

Opzij, opzij, anderen moeten wijken, zij zijn zelf dus sowieso het belangrijkst. En waarvoor dan?  Het doet me denken aan die Duracell-konijntjes die veel langer met dezelfde doelloosheid bewegen dan de beestjes zonder Duracell. Misschien is juist dat doelloze jachten waar Herman van Veen de vinger oplegt en dat we daardoor voor het bereiken van ons doel de aandacht voor de omgeving helemaal opzij zetten.

Hoe anders dan in Opzij, Opzij, Opzij is het “Wij zullen doorgaan” van Ramses Shaffy  (hier met een enthousiast koor):

Hij wil dat ze samenzijn, gaat door, ook in een loopgraaf zonder licht en ze zullen doorgaan. En als ze stil staan is dat om weer door te gaan. Je voelt de innerlijke noodzaak, de kracht, de persoonlijke strijd die hij (en die ander) voeren tot ze samen zijn. Bij Herman van Veen ging het om anderen van hun verwijderd te krijgen om door te kunnen gaan, die moeten opzij, bij Ramses juist om bij elkaar te komen, dichtbij.

Bij doorgaan is het vaak de behoefte aan regelmaat en vertrouwdheid die mensen ertoe bewegen elke dag een vaste structuur te hanteren, bijvoorbeeld elke ochtend eerst douchen vóór het standaardontbijt, jaren naar het zelfde werk gaan en elke avond het Acht-uur-journaal kijken. Er is niet een doel ver weg, maar de wens voor een tevreden verloop van het leven van dag tot dag. 

Anderen hebben juist een doel gedefinieerd waar ze jaren alles voor opzij zetten en waar hun wereld in elkaar stort als het doel dan, bijvoorbeeld door een scheve schaatser, niet bereikt wordt.

Stoppen

Er zijn twee situaties met stoppen: je stopt als je klaar bent of je houdt er eerder mee op. En misschien wil je stoppen, maar kan dat niet.

Als je klaar bent met iets, is stoppen logisch. Bij de meeste klussen is er een kort moment van tevredenheid en dan vragen de volgende klussen je aandacht. Maar als je eerder stopt dan je eigenlijk van plan was 1) of eerder stopt dan wat anderen van je verwachten, dan zit er vaak een negatieve klank bij, of het nu over werk, relaties of gewoontes gaat. Ik heb een paar keer moeten stoppen met werk voor een aantal weken omdat het me teveel was. En het moeilijkste was daarbij het moeten toegeven, voor collega’s en voor mijzelf, dat iets me teveel was.

Als je een baan hebt, maar het werk bevalt je niet meer, dan je zou wel een andere richting op willen gaan. Deze week kwam een rapport uit over de moeite die 65-plussers hebben om een (andere) baan te krijgen, er is sprake van leeftijdsdiscriminatie 1). Maar dat begint al als je tegen de 50 loopt. Dan blijf je dus zitten want je komt elders niet aan de bak. En er is natuurlijk de bekende uitspraak: “Je weet wat je hebt, maar niet wat je krijgt”.

Werk, relaties, sporten, gewoontes, niets is voor eeuwig en aan alles komt een eind. Elk beëindigen betekent per definitie een nieuwe situatie. Opgeven kan betekenen dat een te zware last van je schouders wordt genomen. Vorige week las ik een recensie over een boek van de Amerikaan Adam Philips over opgeven. 2)  Hij legt de nadruk op de positieve kanten van het “opgeven”, vooral door de kansen die alternatieven kunnen bieden; omstandigheden kunnen in de loop van een klus namelijk veranderen, waardoor een switch per saldo gunstiger kan uitpakken.   

En nu stop ik. Omdat ik de 1000 woorden al heb overschreden. Dus ben ik er helemaal klaar mee.  

Naschrift: Deze week werd bekend dat één van de grootste projecten ter wereld wordt gestaakt:  Elon Musk, die ”On giving up” vast heeft gelezen, stopt met zijn plan om een kolonie op Mars op te richten. Hij zal de voordelen van het opgeven waarschijnlijk hoger ingeschat hebben dan de nadelen. Mooi dat juist volgende week in “De werelden van Jan” het langverwachte bericht verschijnt over Marx, Musk, Monopoly en Meer.

______________________

1. Bekend werd de uitdrukking Nooit Opgeven Altijd Doorzetten doordat er tot 1912 een voetbalclub zo heette, maar die club heeft zijn eigen leus ter zijde geschoven om samen te gaan met een andere club. Samen gingen ze verder onder de naam Noad Advendo Combinatie, thans bekend als NAC Breda (waarbij NAC moet worden uitgesproken als Nak)
2.  Onderzoek door het Nationaal Seniorenpanel van ouderenorganisatie ANBO-PCOB onder 65-plussers.  
3. Adam Philips. On Giving Up. 2025

Afbeelding: foto’s van pexels, runffwpu-12698213, szafram-19148582 en olly-3760259

O O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

BIJ HET OVERLIJDEN VAN EEN KOORLID

Het was de eerste maandagavond na de kerstvakantie dat we weer gingen repeteren  We hadden allemaal bij binnenkomst nieuwjaarswensen uitgewisseld waarna de voorzitter van ons koor ons verraste met de mededeling dat F., een gewaardeerd koorlid, ziek was en dat het er niet goed uitzag. Minder dan twee weken daarna kwam het bericht dat F. was overleden en de maandag daarop gingen we meteen repeteren voor de muzikale bijdrage die we aan de afscheidsdienst gingen leveren.

Ons koor bestaat uit zo’n vijftig mannen, de meesten sloten zich pas aan rond hun pensionering en vinden het zo fijn dat ze het koor pas verlaten als het niet anders meer kan en zo gebeurt het dat we vaker zingend een laatste groet brengen aan een koormaat. Vorige week zaterdag was het zo ver. We zongen in een grote kerk drie liederen die vast wel mooi door de enorme ruimte hebben geklonken.

De belangstelling voor de afscheidsdienst was heel groot. En degenen die daar gesproken hebben maakten wel duidelijk hoe dat kwam. F. en ik zijn een paar jaar tegelijk bestuurslid geweest en hebben intensief met elkaar gewerkt. Op een soepele en plezierige manier met veel lachen en praktisch aanpakken. Maar ik heb nooit geweten dat hij zoveel andere verplichtingen op zich had genomen. Op een indrukwekkende manier vertelden zijn kinderen en anderen over de vele instellingen waarvoor F. als vrijwilliger heeft gewerkt met accuraatheid, vriendelijkheid en altijd klaar staan, over zijn activiteiten in de kerk en over de gezellige, actieve, sportieve familieman.

Het was heel bijzonder dat uit alle hoeken van het volle leven van F. gedurende een uur mensen bij elkaar waren en ik realiseerde me dat zoiets eigenlijk alleen maar gebeurt als je dood bent. Bij diploma-uitreiking, huwelijk of een afscheid van collega’s komen de mensen niet uit alle hoeken van je leven, soms alleen familie en vrienden, soms alleen je collega’s. En dan gebeurt het ook niet dat de schijnwerpers gedurende zo’n uur alleen op je hele leven betrekking hebben. En dan denk ik: F. zou het verdiend hebben dit zelf mee te maken. Maar zoiets kennen we niet, een soort eindfeest nog bij leven.

Eén van de mooiste dingen van de afscheidsdienst vond ik het applaus dat we mochten geven als dankbaarheid voor wat we van F. hebben mogen meemaken. In bijna een uur konden we tot ons nemen wat mensen die hem nabij waren over hem te vertellen hadden en in het overweldigende applaus kon ik, met alle anderen, uit alle gebieden van zijn leven,  uiting geven aan de grote waardering die ik voor F. had en die tijdens de dienst nog was gegroeid.  

Tijdens de herdenking werd de familie geleid naar een zijkapelletje waar een tegel werd opgehangen met de naam van F. naast de tegels met de namen van alle andere parochianen die in de afgelopen twaalf maanden waren overleden. De tegenhanger daarvan bereikte mij die avond met een bericht van het secretariaat van het koor, waarin werd medegedeeld dat de naam van F. was geschrapt van de website van het koor. Toen pas kwam met een steek het besef dat het leven op aarde voor onze tweede tenor F. echt voorbij was.

Wij zongen bij het uitdragen van de kist uit de kerk Goin’ Home van Dvorak, waarin gezongen wordt over het elkaar weer terug zien:

“Mother’s there, ‘spectin’ me, father’s waiting too,

Lots o’folk, gather’d there, all the friends I knew”

En de hoop om niet alleen eeuwig te mogen leven, maar dan ook onze F. weer te ontmoeten werd ook door de pastoor uitgesproken. Hij eindigde zijn woorden met: “Tot ziens, F.”.

Zelf heb ik niet het idee dat ik F. nog eens zal ontmoeten. Maar zolang ik leef zal hij wel regelmatig langskomen in mijn gedachten.

En ik zal ook nooit vergeten dat bij de herdenking verteld werd hij op zijn sterfbed als laatste zei::

“Mooi !”

_________________

Afbeelding: Pexels-Pixabay 207999

O O O O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog je kunt ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

Het is alweer zo’n dertig jaar geleden dat ik voor het eerst publiekelijk heb geroepen:  “Je moet niet hopen, dat is je emotioneel verbinden aan een onzekerheid in de toekomst, dus een bron voor mogelijke teleurstellingen.” Sindsdien heb ik dat vaak herhaald. Maar anderzijds gebruik ik dat woord vast wel een paar keer per dag: “Ik hoop dat het droog blijft” of “ik hoop dat ze dit blogje leuk vinden”. Eigenlijk lig ik dus een beetje overhoop met dat begrip hoop. Tijd om daar eens wat over uit te zoeken.

Historie

Hoop, dat is volgens mijn Dikke van Dale uit 1992 een “wensende verwachting dat iets goeds, dat nog onzeker is en in de toekomst ligt, werkelijkheid zal worden”. En dan is natuurlijk de vraag: is hoop nu iets goeds of ligt dat anders?

Bijna 2500 jaar geleden schreef Sophocles het stuk “Ajax”, waarin de gelijknamige hoofdpersoon stelt dat hoop een onmannelijke deugd is. Hoop kan er namelijk voor zorgen dat je wegloopt voor een moeilijke situatie in het heden met de gedachte dat die zich in de toekomst misschien wel oplost en dat je geen moed toont om aan die situatie direct een einde te maken. Een edele raakt daardoor het edele kwijt en Ajax vond dat hij na een smadelijk nederlaag eigenlijk zelfmoord had moeten plegen.  1)

Er is over hoop veel geschreven. In één van mijn eerdere berichten 2) bracht ik het als deel van de trits Geloof, Hoop en Liefde, die ik vooral in de kerk vroeger heb gehoord. De rooms-katholieke kerk ziet hoop zelfs al één van dezeven hoofddeugden, die betrekking heeft op het mogen bereiken van de hemelse staat na de dood. 

Veel filosofen hebben zich over het fenomeen hoop uitgelaten waarbij een bekende uitspraak van Friedrich Nietzsche is dat hoop moet worden gezien als “de ergste van alle kwalen, omdat zij de marteling verlengt”. Een directeur van Feijenoord maakte zich niet geliefd bij de fans omdat hij over hoop hetzelfde zei in andere woorden: “Hoop is uitgestelde teleurstelling”,  daarbij doelend op het feit dat er aan het begin van het seizoen al eigenlijk niet meer echt op een kampioenschap kon worden gerekend.

Gezongen hoop

Eén van de bekendste liederen met Hope als thema is Land of Hope and Glorie, dat werd geschreven in 1902 toen 25% van het grondgebied van de aarde onderdeel was van het Britse Rijk. En Gods hulp riepen zij in om nóg machtiger te worden: “Wider still, and wider, shall thy bounds be set; God, who made thee mighty, make thee mightier yet!”.  De glorie hadden ze al en ze hoopten op nog meer. Dat duurde nog een jaar of twintig en toen begon de afbrokkeling tot een schamele 0,2 % van het land op de aarde nu. En het gekke is: met groot enthousiasme zingen de Britten dit nog steeds (vanaf 2:13 gaat het echt los):

Twee decennia eerder werd de tekst gemaakt die de hoop vertolkt van het over de hele wereld verspreide joodse volk,  “de hoop om een vrij volk te zijn in ons land, het land van Zion en Jeruzalem”. De titel luidt dan ook HaTikva, oftewel “De Hoop”.

Maar hoop komt ook in duizenden andere liederen voor, zoals Whishing and Hoping met Dusty Springfield,  High Hopes van Pink Floyd en Gimme Hope Jo’anna van Eddy Grant. Met ons koor hebben we samen met Niels Geusebroek het lied High Hopes in Hard Times gezongen bij Giel Beelen op 3FM, op Bevrijdingspop voor een grote massa en op Poppodium Patronaat in Haarlem. Het publiek van het Patronaat riep na afloop “We want more”, maar daar is het nooit meer van gekomen. Het lied is nooit op een album verschenen, gelukkig hebben we de video nog:

Freek de Jonge en Bram Vermeulen begonnen hun cabaretvoorstellingen onder de naam Nederlands Hoop in Bange Dagen, later werd het Neerlands Hoop en toen brachten zij een lied dat heette (Doe) de Hoop, met als begintekst:

“ Als je lichamelijk een wrak bent

Of je zit geestelijk in de knoop

Dan is er altijd nog de hoop

Doe de hoop, hoop”,

waarbij “de hoop” dan als dans werd geïntroduceerd, die zo ingewikkeld was dat niemand in de zaal er aan meedeed en het  lied als een nachtkaars uitging; hopeloos was dat.

Hoop een emotie

Over hoop als emotie heb ik niet zoveel kunnen lezen, in de wetenschappelijke literatuur gaat het vaker over wanhoop, het gebrek aan hoop en uitzichtloosheid als gevoelselement. Toch hoor je vaak: “hoop doet leven”. Eerder besprak ik al eens de eigenschap van de mens om steeds bezig te zijn met het zichzelf veilig en gemakkelijk te maken en daarbij ook naar de toekomst te kijken. Onze overlevingsdrang, onze levenskracht, die ons als mensheid zover heeft gebracht, zorgt ervoor dat we steeds vooruit kijken en dingen aanpakken, ook al weten we niet zeker hoe straks de omstandigheden zijn. Mijn veronderstelling is dat die positieve inslag, die in de genen zit en ervoor zorgt dat ons lichaam steeds paraat is om actie te ondernemen, in ons bewustzijn een mentale afbeelding voortbrengt, die we als hoop aanduiden. Net zoals ook de andere emoties zoals wij die beleven primair fysieke reacties zijn, die wij in ons bewustzijn als emoties (“bewegingen van het gemoed”) vertaald krijgen. Als dat klopt dan zou de uitspraak “hoop doet leven” onjuist zijn en omgekeerd moeten luiden: “Onze levenskracht is de leverancier van de hoop”. 

Vragen

Maar ik heb nog wel een paar vragen over de hoop, zoals de vraag of je hoop kunt creëren en sturen, wat het spirituele begrip manifesteren daar mee te maken heeft, of hoop en vrees niet eigenlijk de twee zijden van één medaille zijn en of er een verschil is tussen hopen op dingen die van buiten wel of niet komen of op dingen die je zelf wilt bewerkstelligen, etc,

Ik denk dat ik hier nog eens op terug moet komen. En dan hoop ik op deze vragen duidelijke antwoorden te kunnen presenteren (maar ik ben bang dat het allemaal niet zo zwart-wit zal zijn).

______________________

1)Overgenomen uit Explosieve moderniteit. Eva Illouz. 2025

2)Zie blog 46. Geloof, hoop en liefde, 12 november 2023

Afbeelding: Pexels-Engina Kyurt

O O O O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog je kunt ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

OVER TRUMP – EN WEERBERICHTEN

Dinsdagochtend was ik net wakker toen mijn gedachten alweer door mijn hoofd renden als jonge veulens in het voorjaar. En ze maakten mij onrustig. Ik dacht aan Trump en het feit dat primaire reacties die ik beschreef in blog 77 (snel, gespleten, nooit genoeg, eigenroem en wij/zij-denken) bij hem uitbundig aanwezig zijn en geen sporen te zien zijn van de compenserende positieve krachten die ik in de blog als noodzakelijk noemde ter voorkoming van chaos, oorlog en vernietiging, namelijk de rede, het respect voor al wat leeft en de liefde. 

Onrust

Ik zag in mijn halfwakkere hoofd een kaart, zo’n kaart (zoals hierboven 1) ) waarop de punt van de noordpool over de hele breedte van de landkaart is uitgesmeerd en daarmee Groenland twee keer zo groot maakt als China en ik zag op die kaart (anders op de kaart hierboven) dat dat dan allemaal bij “America” hoort en waarop de naam Groenland niet meer voorkomt, maar dat het – op die kaart – grootste eiland ter wereld gewoon Trumpland heet. En bedacht in die ochtend dat als Trump zegt “America first”, dat hij niet bedoelt de Verenigde (50) Staten van Amerika van nu, maar het grote “America” (Noord- en Zuid- en Midden-) dat hij nastreeft.

Ik werd onrustig maar realiseerde me dat dat allemaal beelden waren in mijn hoofd, fantasieën want geen realiteit van dit moment. En dat het een beetje dom is om heel onrustig te worden van fantasieën. Het was ook niet het tijdstip om daarover na te denken. Dat kun je beter overdag doen en dan kijken of er acties nodig zijn. 

Kou

Vorige week zat ik de hele tijd naar de lange termijn voorspelling te kijken van de Buienradar, want er waren enge verhalen over een enorme koudegolf die ons misschien wel de hele maand februari zeer strenge vorst zou brengen en, zo ging mijn fantasierijke hoofd verder, dat zou wel eens kunnen leiden tot uitval van elektriciteit en kapotvriezende waterleidingen; in huis. En ik heb het al zo koud, zit ook met de thermostaat op 19 graden in de woonkamer met een muts op en met twee paar sokken aan (ja, vlak boven de grond is het vast wel een paar graden kouder).

Mijn geliefde merkte wel dat ik vaak naar die voorspellingen zat te kijken en vroeg zich af of ik niet een beetje neurotisch reageerde. Ik zei dat ik gewoon bang ben voor kou. En ze vroeg wat ik daar dan voor nodig zou hebben om dat onrustige gevoel weg te krijgen. Ik zei meteen: we moeten genoeg hout in huis halen voor een week stoken. En dat hebben we toen gedaan. En dat is net zoiets als of misschien wel onderdeel van een noodpakket. En dat geeft rust, die ik voor wat betreft het weer nu ook heb.  Wat ook helpt is dat de voorspellers zeggen dat die kou uit Rusland naar de Balkan gaat en waarschijnlijk niet meer naar ons toe. 

Speculeren

Terugkomend op die Trumpgedachten: ’s ochtends in bed is niet het handigste moment als je nog een beetje wil doezelen. Ik zei tegen mezelf: wat we van Trump hebben gezien is allemaal verleden tijd, niets is blijvend, en bij Trump al helemaal niet – en dus niet de realiteit van nu – en wat hij gaat doen daar kunnen we gaan speculeren en met z’n allen scenario’s  en zorgen over maken, maar ook dat is geen realiteit, uitsluitend iets dat zich in ons hoofd afspeelt. En als er iets moet worden gedaan, concrete maatregelen om ons op iets voor te bereiden, dan moeten we dat doen. 

De realiteit

Ik dacht: als ik nog wil slapen moet ik naar de enige realiteit die er is en dat is het moment van nu. En dan hebben we als middel om daar te komen de mogelijkheid de aandacht te richten op ons eigen lichaam, waarbij het heel behulpzaam is om niets meer te doen dan je adem te volgen. Laatst deed mijn schoonzoon de suggestie om daarbij dan de inademing te doen door de neus en de ademhaling uit door de mond, waarbij je dan vooral moet opletten of je de luchtstroom langs het puntje van je lippen kunt voelen. Voor mij werkt het richten op andere fysieke sensaties ook heel goed. En vanochtend kon ik daardoor weer in slaap komen. 

Maar vandaag realiseerde ik me dat ook die signalen, die je eigen lichaam voortbrengt al een weg hebben afgelegd voordat ze je bewustzijn bereiken en dus uit het verleden komen. Het valt niet mee om dat moment van “nu” te pakken. Misschien kom ik daar nog eens op terug. 

_______________________

1. Afbeelding: Schoolkaart-wereld-1202, gecopieerd uit de website https://vector-map.nl/kaarten/wereldkaarten.

O OO O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog je kunt ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.

OVER JAARTALLEN, DE JAARWISSELING EN DE BELEVING VAN TIJD

Ben je al vertrouwd met 2026?

Klinkt het al gewoon, ben je er al aan gewend of moet je nog even nadenken in welk jaar we leven? Het zijn maar vier cijfers achter elkaar. Maar zo’n cijfercombinatie kan, zeker achteraf gezien, levenslang in je geheugen gegrift staan. Uiteraard je geboortejaar, maar ook jaren waarin in je privéleven – trouwdag, overlijden ouders – of op landelijk of wereldniveau dingen gebeurd zijn die in je geheugen gegrift staan.

Ik ben al een tijdje gepensioneerd, maar die tijd is toch in te delen in een periode voor corona en een periode daarna en ik denk dat ik nooit zal vergeten dat het in 2020 begon. Zo zijn er nog een paar, de dood van Pim Fortuyn in 2002 en eentje zelfs met de datum erbij:de Twin Towers op 9 september 2001. En natuurlijk zijn we benieuwd of van het jaar 2026 over 25 jaar iedereen weet wat dit jaar nog gaat gebeuren (Trump en Poetin verdelen Europa waarbij Nederland – “nice country, but too woke”- onder Amerika gaat vallen en Rusland onze oosterbuur wordt of Nederland wordt Wereldkampioen Voetbal Mannen of onder onze Groningse gasvelden blijken opeens de zeldzaamste en duurste mineralen te worden gevonden, iedereen in Nederland, zelfs in Groningen, rijk maar wel koud, want de Warme Golfstroom heeft besloten vanaf deze zomer vóór Het Kanaal rechtsomkeert te maken).

De toekomst

Ik heb in mijn leven beroepsmatig vaak geleefd in de toekomst. Ik heb veel gewerkt met planningen die over een jaargrens heen gingen. Een groot automatiseringsproject waar ik vanaf de eerste regels op papier tot en met de invoering betrokken bij ben geweest kostte alles bij elkaar een jaar of tien. De planning van activiteiten liep altijd over jaargrenzen heen. Later ben ik betrokken geweest bij de meerjarige automatiseringsplanning bij de Belastingdienst en afgelopen november heeft de ledenvergadering van ons koor een muzikaal meerjarenplan goedgekeurd dat ik op papier heb mogen zetten. 2026 klinkt mij dus al een tijdje vertrouwd in de oren.

Er is een periode in mijn leven geweest dat ik zo veel en zo vaak bezig was met de komende jaren dat ik soms het idee had dat ik het jaar waarin ik leefde een beetje was kwijtgeraakt en dat dat ook een gevoel gaf van een snel voorbij razende tijd. Dat was vooral in de jaren voorafgaand aan de bekende mid-life-crisis, daarna ben ik, met dank aan de crisis, wat meer in de tegenwoordige tijd gaan leven.

De jaarwisseling

Het ging weer supersnel dit jaar. Het ene moment was het nog 2025, een ondeelbaar moment later was het 2026. En welk moment dat is ligt haarscherp vast. De standaard voor tijd wordt nu niet meer door bewegingen van de zon gemeten, maar op basis van de trillingen in het atoom cesium. De maat is nu: 1 seconde = 9192631779 trillingen van dat atoom. Er is een wereldklok die dit allemaal vastlegt en bijna alle digitale klokken maken daar gebruik van. Die trillingen zijn zo constant dat een afwijking van 1 seconde pas na 5 miljard jaar wordt verwacht; tegen die tijd weten ze daar wel raad mee, Ondertussen kunnen wij op onze computer of smartwatch de tijd van 23:59:59 naar 00:00:00 zien springen. Het duurt dan 0,5 seconden voordat dat signaal ons bewustzijn bereikt, en dan zijn we alweer 4596315889 trillingen gevorderd in het nieuwe jaar. Het jaar is nog niet begonnen of je loopt alweer achter de feiten aan.

Tijd

Einstein heeft eens gezegd: “Tijd is een illusie”. Het volgende verhaal gaat 1) over de totstandkoming ervan. Hij had er heel lang over gedacht, over een wetenschappelijke benadering van het begrip tijd. Hij bleef er jaren op puzzelen. Zijn vrouw kreeg in de gaten dat hij er wel erg veel tijd aan besteedde en zei tegen hem: “Hoe lang ben je daar nou al mee bezig, wordt het geen tijd om daar eens mee op te houden?” Geïrriteerd zei hij toen om van die vragen af te zijn: “Ach, lieverd, tijd is maar een bedenksel van je, een illusie”. Op dat moment ging bij Einstein een lampje branden. En zo ontstaan vaker nieuwe wetenschappelijke inzichten of bedenksels over dat ontstaan.

Het is duidelijk dat niet alles tegelijk kan, denk alleen maar aan al die trillingen van dat metaal en het is ook niet mogelijk dat de bevalling plaatsvindt tegelijk met de conceptie. En ook is duidelijk dat de vraag of iets als lang- of als kortdurend wordt ervaren verschilt tussen de ene en de andere mens en ook dat ieder mens de ene situatie als langduriger zal ervaren als de andere. De vijf minuten extra tijd in die voetbalwedstrijd (“Heb je ‘m weer met zijn voetbal”, ja, dat klopt) waarin de winnende goal van je club nog moet komen zijn altijd te kort. Maar wat duren die vijf minuten lang als je club onder een spervuur van aanvallen ligt en de benauwde voorsprong niet meer vast te houden lijkt. En als je het zo bekijkt is tijd zoals wij dat ervaren iets heel situationeels en persoonlijks.

Mijn Nieuwjaarswens

” Laten we er met z’n allen een mooie tijd van maken! “

________________________

1)Vanaf nu

O O O O O O O O O OO

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten; je kunt daar ook alle voorgaande berichten bekijken.

Foto: Jan