OVER GEDACHTENCIRKELS, POSITIVITEIT EN HELICOPTEREN

1. Inleiding

De zintuiglijke waarneming, het denken en de emoties zijn de basis voor mijn berichten in “De werelden van Jan … en alleman”. Vandaag ga ik weer eens wat dieper in op de denkwereld. Ik werd daardoor getriggerd door de titel van één van de boeken die ik daarover heb gelezen: “De gelukkige Piekeraar”, terwijl ik eigenlijk in alle andere werken alleen maar negatieve verhalen over het piekeren lees.

2. Denken

Toch maar even beginnen met een definitie. Ik vond deze uit de Dikke Van Dale van 1999 wel erg mooi: “het verstand gebruiken, doen werken, t.w:  een reeks voorstellingen van de geest bewust op elkaar doen volgen om verschil, overeenkomst, oorzakelijk verband te vinden en begrijpen en oordelen te vormen”.  Dank zij deze vaardigheden bestaat de mensheid nog steeds en bestaat de mogelijkheid om via ingewikkelde wegen met elkaar te communiceren zoals via deze blog. Ik vind dat heel bijzonder en ook heel leuk.

Ieder van ons heeft zo’n 70.000 gedachten per etmaal. Daar kun je niet zoveel aan veranderen. Maar voor hoe je ermee omgaat er zijn verschillende manieren. 

3. Piekeren

De Amerikaanse auteur Mark Twain blikte terug op decennia die achter hem lagen en zei: “mijn leven zat vol tragedies en de meeste ervan hebben zich nooit voltrokken.”  1)

We kunnen meer ellende bedenken dan er in ons leven past. We worden van dag tot dag geconfronteerd met situaties waar een beslissing van ons wordt verwacht. Sommige worden automatisch genomen, over andere ga je eerste even denken. Maar soms kom je er niet uit en beland je in piekeren. Piekeren is eigenlijk gewoon denken, zoals in die definitie van de Dikke Van Dale. Dit denken is een reactie op een probleemsituatie, een vraag hoe daar mee om te gaan. Maar bij het piekeren leiden gedachten daarover niet tot een oplossing, ze blijven maar doorgaan, ronddraaiend als een kapotte grammofoonplaat in steeds dezelfde cirkels, de probleemsituatie blijft bestaan evenals het gevoel dat daarbij hoort. 

Piekeren kan leiden tot depressies, tot verzuim op het werk, ontslag en van kwaad kan nog erger komen.

Er zijn in principe twee manieren om te veel piekeren te voorkomen. De eerste is er positieve gedachten tegenover te stellen en de tweede manier is analyseren waar dat gepieker vandaan komt en daardoor afstand te creëren.

4. Positief denken

Positief denken is een begrip dat in de jaren ’50 algemeen is geworden. 2) Succesvol zijn in je werk, in de sport en in de liefde, je hoort er elke dag wel uitspraken over. Natuurlijk komen de bevestigende uitspraken, dat het toch wel erg goed geholpen heeft, alleen uit de mond van degenen die daadwerkelijk succesvol waren. Ook is het waar dat het omgekeerde, negatief denken, leidt tot negatieve gevoelens en ook een verminderde lust om dingen op te pakken en uit te proberen, zodat negatief denken vaak kan leiden tot een self-fulfilling prophecy.

Je hoort de succesvolle mensen vaak zeggen dat ze hun droom hebben waargemaakt. Ik ben blij dat dat bij mij niet altijd gebeurt: als ik mijn dromen waarmaak kom ik altijd te laat en verschijn ik bij een plechtige gelegenheid wel keurig in pak, maar zie tot mijn ontzetting dat ik op blote voeten loop.

De vraag is wel of uiteindelijk de dromers of de somber ingestelde types meer kans op succes hebben. Het blijkt 3) dat die kansen elkaar niet veel ontlopen. Dat heeft ermee te maken dat positief ingestelde mensen vaak de mogelijke risico’s onderschatten.

In het bedrijfsleven is positief denken ook gemeengoed geworden. En dan moet je wel meedoen. Dat herinnert mij aan een sessie die ik meemaakte waarin een geleide meditatie werd gegeven. We werden in onze gedachten meegenomen naar een prachtige voorjaarsdag en iedereen was een bloem die, geholpen door het heerlijke zonlicht, langzaam open ging. De bedoeling was natuurlijk dat iedereen zich, met elkaar ook, na zo’n meditatie helemaal happy zouden voelen. Ik ging aanvankelijk goed mee met het verhaal, maar toen de bloem (ik dus) net openging kwam bij mij het beeld van een naderende grasmaaimachine. Ik maakt daar melding van. De reacties waren dat ik toch een wel een beetje aan het klooien was en mij werd duidelijk dat het op deze manier in de oefening zitten werd gezien als spelbederf. Er zijn de laatste jaren veel publicaties geweest die spreken van “toxic positivity” die ook gerechtvaardigde kritiek onder de tafel werkt en medewerkers in een bepaalde mate monddood maakt.

Kortom, zo positief is dat positief denken nu ook weer niet.

5. Het beschouwen van het denken

Een paar jaar geleden trok een boekje van de Deense Pia Callesen veel aandacht 4). Zij constateerde dat het piekeren kan verminderen als je als piekeraar leert om “erboven” te gaan hangen, een beetje helicopteren, dat je kijkt waar je eigenlijk mee bezig bent.  Een eerste stap is dat je zegt: ik mag piekeren, maar niet de hele dag, dus adviseert zij mensen om een vast piekerblok te hanteren en dat de piekeraar tegen zichzelf zegt: Nu even niet, straks mag je weer. De tweede stap is het leren je aandacht te sturen, zodat je de baas wordt over waar je in je hoofd mee bezig bent, je kunt dat bijvoorbeeld oefenen door je aandacht gedurende een tijd uitsluitend te richten op de geluiden die je hoort. Een derde stap is het observeren van de gedachten zonder dat je erdoor wordt meegenomen. Dat alles vraagt natuurlijk tijd en oefening, maar het haalt de piekeraar uiteindelijk wel weg van de voortdurende aandacht op de inhoud van de gedachten en de emoties die daarbij meekomen.

6. Niet denken

Gedachten zijn er altijd, maar je kunt ze negeren, ze niet voeden of sterker te maken door er geen aandacht aan te besteden. Ze verdwijnen dan naar de achtergrond. Er is ook zoiets als een stille geest. Ik heb daar in blog 48 al eens over geschreven 5) en kom daar later zeker nog een keer op terug.

Tenslotte

Hierboven vermeldde ik nog niet de rol die humor kan spelen bij het doorbreken van piekergedrag. Ik moet altijd denken aan een lied van Rijk de Gooyer dat eindigde met de zin: “Liggen zó uw problemen, vrienden, lach er om, lach er om”. Het volgende bericht in “De Werelden …” zal in het teken staan van de humor.

_____________________________

1).Overgenomen uit: “Maak een lightversie van jezelf”. Manu Adriaans. 2014.BBNC Uitgevers bv,, Amersfoort.

2).“De kracht van positief denken” is een boek uit 1952 van Norman Vincent Peal, die internationaal wordt beschouwd als de grondlegger van het begrip ‘positief denken’. De weg naar een gelukkig en succesvol leven was volgens hem tweeledig: vertrouwen en geloof in God en in jezelf, waarbij je jezelf dan moet inprenten dat je een succesvol nummer bent.

3). zie artikel in managementboek.nl; Tijdens het Olympische schaatsen in februari 2026 was Joep Wennemars ontzet over zijn tegenstander die maar niet opzij ging waardoor hij met hem in botsing kwam. Blijkbaar was hij niet getraind op situaties als deze, anders was hij al eerder naar links gegaan om langs zijn tegenstander te gaan. Hij ging in zijn mentale voorbereiding uit van gunstige omstandigheden. “Mijn droom is afgepakt”, zei hij.

4).”Leef meer, denk minder”. Pia Callesen. 2021. Kosmos Uitgevers.

5).zie blog 48 De gedachten zijn vrij

Afbeelding: Pixabay-gdj-art-1301872_1920

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.