Onthechting is de derde opgave van Boeddha, het is één van de moeilijkste opgaven die het boeddhisme stelt. Denk maar aan het verhaal waarmee ik ben begonnen in het eerste deel, het verhaal van Hakuin, die zo kalm bleef toen hij ervan beschuldigd werd een meisje zwanger te hebben gemaakt.

Ik heb dat verhaal vooral gekozen omdat ik het zelf zo ontzettend moeilijk zou vinden om “onthecht” in die situatie te staan. Ik zou heel boos worden en tegen de leugen in zijn gegaan omdat ik niet als oude viezerik bekend zou willen staan. En als ik een tijdje voor een kind heb gezorgd, zou ik dat waarschijnlijk als het mijne gaan beschouwen en er geen afstand van willen doen. 

Hechten

Als je zegt dat je gehecht bent aan iets materieels (een mooi horloge), aan een situatie (een goede baan), aan een dier (je hond) of aan iemand (je geliefde, je kind, je beste vriend), is dat geen eigenschap van iets buiten je, maar het betekent dat je jezelf verbonden hebt, vastgezet, mentaal en emotioneel aan dat iets, die situatie, dat dier of die persoon. Ik moest wel even aan Marco Borsato denken

Het (zelf)beeld van Marco Borsato

Zijn leven stond na die eerste aanklacht op zijn kop, hij had net acht keer opgetreden in een vol Feijenoord-stadion en dat hield ineens op. De hele maatschappij had hem al veroordeeld: een viezerik die aan alle jonge meisjes zat. Dat beeld heb ik destijds ook meegekregen en als feit beschouwd. Hij had er nooit bij stil gestaan, dat zijn carrière zomaar kon stoppen. Hij ontkende heel hard en liet merken dat het hem heel erg veel deed.

Als zoiets gebeurt, raak je iets heel belangrijks kwijt, iets waaraan je gehecht bent.  In Borsato’s geval was het ook de identiteit die de hele maatschappij aan hem had gegeven die hij kwijtraakte. Dat beeld dat de maatschappij had zal in al die succesvolle jaren een deel zijn geworden van hoe hij zichzelf zag, van zijn zelfbeeld:  een populaire zanger, een sympathieke persoonlijkheid, gemaakt voor succes. En aan dat beeld was hij ongetwijfeld gehecht.  Na die massale aandacht voor zaken waarvan hij werd verdacht werd die vriendelijke, joviale zanger een opgejaagd en gekwetst dier en hij heeft zich jaren niet meer laten zien.  

We kennen allemaal de grote momenten van verdriet, verlies van geliefden, familieleden en vrienden, emotionele momenten. Zelfs bij het verlies van een huisdier kan het nog lange tijd duren voordat het gevoel van verdriet verdwenen is. Onze Friese stabij Spiky is al zes jaar dood, maar er gaat nog altijd iets door me heen, een golfje van weemoed, als ik zo’n zwart-witte hond zie. Dat wij emotioneel reageren op het verlies van iets vinden we heel normaal. En dan zijn er ook wel weer wegen te vinden om met die emoties om te gaan. Maar wat zegt de leer van Boeddha daarover?

Boeddha’s leer

In de leer van Boeddha kom je idealiter niet toe aan verwerking van emoties omdat het probleem bij de bron wordt aangepakt. En in die bron bevinden zich de wensbeelden over dingen die we wel “hebben”  maar niet willen verliezen, waar we aan vast willen houden, zoals geliefden, status, comfort.

In de vorige blogs werd duidelijk dat we niet echt ten volle in de werkelijkheid leven en dat de werkelijkheid sowieso aan een voortdurende verandering onderhevig is. Door je te bevrijden van de wensbeelden kom je niet toe aan een emotionele verwerking, want de emotie komt gewoon niet. Bevrijding van beelden over een gewenste toekomst geeft de ruimte om te genieten van wat er is en dat is anders dan wat er was en wat anders dan wat er zal zijn. 

Boeddhisten dachten in het begin dat je er misschien wel heel je leven over moet doen om zo ver te komen en ze zeiden er vaak bij dat je misschien wel meerdere levens daarvoor nodig zou hebben. Later zeiden ze dat iedereen dat in zijn leven moet kunnen bereiken. Bj mij gaat dat denk ik niet meer lukken, niet in dit leven, en ik verwacht ook niet dat de inzichten die ik nu heb opgedaan na mijn dood nog enige betekenis zullen hebben. Dat betekent dat ik, zolang ik leef, zal moeten omgaan met emoties.

Emoties, wat moet ik ermee?

En dan is de vraag, die ook op dit boekje van Marja Postema staat: hoe ga je om met emoties. Het antwoord daarop werd denk ik heel helder gegeven toen de Amerikaan Daniel Goleman het begrip Emotionele Intelligentie introduceerde in de jaren negentig in een boek met dezelfde titel dat nu nog een standaardwerk op het gebied van emoties is. 

De eerste twee dingen die je volgens hem moet doen zijn: (1) het erkennen van de emotie bij jezelf en vervolgens (2) het onder controle houden van je reacties. Deze twee stappen en het jezelf kunnen kalmeren vormen een fundamentele levenskunst en het jezelf kunnen kalmeren is een voorwaarde voor een gelukkig leven in alle sociale verbanden waarin we leven.

En in die sociale verbanden is het belangrijk om je te kunnen (3) inleven in “de ander”, zeker waar je emotie wordt gevoed door wat een ander je gedaan of misdaan heeft en dat (4) je over essentiële sociale vaardigheden beschikt. Wat verder helpt is dat (5) je dingen doet omdat je plezier hebt daarin en niet om daarmee “succes” of een andere beloning in de toekomst krijgt.

Uit de formulering hierboven blijkt al dat een voorwaarde om emotionele intelligentie te bereiken een bepaalde discipline vraagt. Dat sluit aan bij vijfde opdracht uit Boeddha’s leer, dat is controle hebben over je geest. Dat onderwerp komt aan de orde in deel 8 van deze serie. Maar eerst komt, volgende week, deel 7 over Compassie.

Heb je nog vragen over deze blogs, zou je misschien over sommige onderwerpen nog wat meer willen weten, dan kom ik daar graag in deel 9, de nabeschouwing, op terug. Laat dat weten via een mail naar koetjwm@gmail.com.

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Je kunt reacties achterlaten via de knop hieronder; die reacties kunnen ook voor anderen zichtbaar zijn. NB Die knop werkt niet wanneer je dit bericht leest op Linkedin.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.