Het leven in de werkelijkheid was de eerste opgave van Boeddha die ons helpt om bevrijd te worden van beelden die ons geluk in de weg staan. Het beseffen dat de werkelijkheid telkens anders is, is de tweede opgave.

Toen ik dit onderwerp ging voorbereiden was het eerste voorbeeld dat bij mij opkwam mijn verbazing over de oorlog in Oekraïne. Soldaten met tanks, geweren en kanonnen trokken een ander land in. Dat was toch niet meer mogelijk. Ik vond dat zo ouderwets, zo niet passend in mijn beeld van hoe de min of meer beschaafde wereld er uitziet. Er waren wel mensen die het binnenvallen in Oekraïne al hadden zien aankomen en niet verrast waren, maar ik denk dat het voor de meesten in Nederland een grote schok was.

Het was niet de eerste keer in deze eeuw dat we iets meemaakten dat we in die mate niet kenden, gebeurtenissen die ons beeld verstoorden van de wereld waarin we leven:

• de aanslagen in New York hebben,
• we hebben het woord tsunami leren kennen en
• en de wereld werd ontwricht door een nieuwe virusziekte.

Allemaal gebeurtenissen die we niet in beeld hadden als we over de toekomst dachten. En nu is Amerika in oorlog met Iran. Maar dat zou ook geen verrassing moeten zijn, zeker niet als je weet dat de VS sinds WO II bommen heeft gegooid op minstens dertig landen. 1)

Levensloper

Op individueel niveau kun je dat ook hebben. Ik ben op mijn 40^e gaan scheiden maar dat zag ik een jaar van tevoren nog niet aankomen en zeker niet dat mijn eerste echtgenote daarna nog maar drie jaar zou leven.

We zullen ook ons zelfbeeld misschien soms moeten bijstellen. Opeens bleek rond mijn 45^e dat ik toch maar beter geen manager kon zijn; dat kost een tijdje om dat te verwerken. Dat zelfbeeld is sowieso een veranderlijk iets; elke morgen opnieuw wordt het na de slaap samengesteld, het is dus niet een beeld dat ergens op een vast plekje in je hoofd ligt opgeslagen. Maar we blijven denken in doorlopende lijnen van verleden naar toekomst. Ik merk dat ik ook nu nog als het ware een loper naar de toekomst voor mijzelf heb uitgelegd, een mentale loper, waarop mijn leven verder zal gaan, een soort levensloper.

Maar: niets is zeker (behalve deze uitspraak dan) en alles is aan verandering onderhevig.

Van veel dingen weten we wel dat daar onzekerheden in zitten. Het meest alledaags: het weer en de voorspellingen die vaak toch net niet kloppen. De trein die vertraging heeft: in Nederland vertrekt 4 % van de treinen met een vertraging van meer dan 5 minuten en daar houden we min of meer rekening mee. Elk jaar een griepje. Een auto die niet start (voor ons een grote verrassing: onze Toyota Yaris Verso, 21 jaar oud, startte plotseling niet meer; dat we hadden we nog niet eerder meegemaakt. We belden een hulpdienst en die zij meteen: “Als die niet start kan dat alleen maar de accu zijn” en binnen een kwartier kwam hij aan met een nieuwe accu en konden we weer rijden).

Maar een heel ander verhaal is het bijvoorbeeld als een werkgever failliet gaat; dat zet het leven van degenen die dachten hun hele werkzame bestaan daar te slijten flink op zijn kop. Mij is dat gelukkig niet overkomen: als er iets is dat niet failliet kan gaan is het wel de Belastingdienst. Ik had al snel in de gaten dat ik het daar op verschillende plekken en met veel verschillende klussen prima tot mijn 65e zou kunnen volhouden en dat is ook zo gebeurd. Aan de mogelijkheid dat daar toch iets tussen had kunnen komen heb ik nooit gedacht.

De dood

Die toekomst van eenieder eindigt natuurlijk met de dood en verstandelijk gezien ben ik blij dat ik een keer dood ga, de dood is bij al het organische leven een voorwaarde voor continuïteit van de soort. Wij zouden zonder het sterven van onze voorouders met 100 miljard mensen op deze planeet zijn en dat lijkt me wat te veel van het goede. We mogen blij zijn dat we leven, dat wij geboren zijn, want het meeste potentiële leven wordt niet geboren. 2)

Maar wat mijzelf betreft: nu even niet doodgaan, ik heb het nog erg naar mijn zin. Als ik dan dood ben, dan zal ik daar, vermoed ik, geen recensie over kunnen geven; ik denk dat het waarnemen, het denken en het voelen dan helemaal is opgehouden en er is dan niets meer waar ik dan bewust van ben en er is dus ook niets meer te melden. Harry Mulish zei eens: “Dood zal ik alleen voor de levenden zijn, niet voor mezelf. Ik bedoel, ik kan niet dood zijn. Dood zijn altijd anderen.”

Alle samenklontering van materie is tijdelijk. Dat geldt voor de zon, die over 6 miljard jaar uitgedoofd zal zijn, zij is inmiddels al over de helft van haar bestaan, en dat geldt ook voor ons lichaam. Gedurende de zes minuten die je wellicht besteedt aan dit artikel sterven er bij jou ongeveer 1 miljard cellen en worden er even zoveel aangemaakt. En tegelijk verouderen en sterven al onze lichamen als zodanig, die na een “ter aarde bestelling” door ander levende organismen worden verteerd. Dat had Toos in het Haarlems Dagblad ook in de gaten. Op weg naar een bijeenkomst op de Dag van de Filosofie zei Toos tegen haar man:  “Zeg, Henk, wist jij dat er na je dood meer leven in jou zit dan nu?“

Is er dan niets blijvends?

Het is niet uit te sluiten dat er nog iets voortleeft na onze dood dat kenmerken met zich meedraagt van de mens bij leven. Verhalen dat er niets is na de dood zijn niet spannend, ze bieden geen perspectief en je bent gauw uitgepraat omdat je niet kunt bewijzen dat er niets is na de dood. Daarentegen zijn er misschien duizenden verhalen die gaan over een leven na de dood. Die verhalen hebben een bepaalde aantrekkelijkheid (“je gaat niet echt dood”) maar ik heb in deel 2 van deze serie een uitspraak van Boeddha aangehaald die mij er ook toe bracht om in de Boeddha-reeks niet in te gaan op levens na de dood, reïncarnatie etc. Maar of je nu wel of niet in een leven na de dood gelooft, dat maakt niet uit voor de opgave om je te realiseren dat alles voortdurend verandert.

Het besef van veranderlijkheid, dat alles zich in een constante transformatiestaat bevindt, is essentieel om in de realiteit te leven.

De derde opdracht komt volgende week aan de orde: het onthechten.

____________________________

1)Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog (1945) hebben de Verenigde Staten bombardementen, luchtaanvallen of drone-aanvallen uitgevoerd in/op 30 landen, onder andere Noord-Korea, Vietnam, Cambodja, Laos, Irak, Syrië, Libië,  Joegoslavië, Panama, Cuba, Jemen, Iran en Afghanistan.

2) De Finse symphonic metalband Nightwish heeft voor de concerttour die ze in 2015 gaven de titel gekozen “Endless forms most Beautiful”, de aanduiding die Darwin heeft gegeven aan wat er tot stand is gekomen door de evolutie op de aardbol. Aan het einde van hun optreden gaf de bekende evolutionair-bioloog Richard Dawkins daar nog een korte toelichting over. Het hele concert kun je zien op Youtube (Nightwish – Live at Wembley Arena 2015)  Dit is de tekst die hij uitsprak (vertaald uit het Engels met chatgpt):

Wij gaan sterven en daarmee behoren wij bij de gelukkigen.

“Ik ga sterven, en dat maakt mij gelukkig? Is de dood dan niet iets slechts?“

De meeste mensen zullen nooit sterven, omdat zij nooit geboren zullen worden. De mogelijke mensen die in mijn plaats hadden kunnen bestaan, maar die in werkelijkheid nooit het daglicht zullen zien, zijn talrijker dan de zandkorrels van de Sahara. Onder die ongeboren geesten bevinden zich ongetwijfeld dichters die groter zouden zijn geweest dan John Keats en wetenschappers die groter zouden zijn geweest dan Isaac Newton.

Wij weten dit omdat het aantal mogelijke mensen dat door ons DNA kan worden voortgebracht, het aantal werkelijk bestaande mensen zo enorm overstijgt.Tegen de achtergrond van deze verbijsterende kansen zijn het jij en ik, in al onze gewoonheid, die hier zijn. Wij behoren tot dat bevoorrechte kleine aantal dat, tegen alle verwachtingen in, de loterij van de geboorte heeft gewonnen. Hoe durven wij dan te klagen over onze onvermijdelijke terugkeer naar die eerdere toestand, de toestand waaruit de overgrote meerderheid nooit is opgestaan?

Er schuilt grootsheid in deze visie op het leven, met zijn vele krachten, die oorspronkelijk werden ingeblazen in enkele vormen of misschien slechts één enkele vorm. En terwijl deze planeet volgens de onveranderlijke wet van de zwaartekracht haar banen bleef beschrijven, hebben zich uit zo’n eenvoudig begin eindeloos veel vormen ontwikkeld — de mooiste en wonderbaarlijkste denkbaar — en blijven zij zich ontwikkelen.

(De laatste alinea is een vertaling van de beroemde slotzinnen uit On the Origin of Species van Charles Darwin)

Foto: Pixabay duszkolandia-the-war-7152543

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties, vragen, opmerkingen, suggesties stel ik zeer op prijs. Je kunt mij, Jan Koet, via mail bereiken op koetjwm@gmail.com.

Je kunt ook reacties achterlaten via de knop hieronder; die reacties kunnen ook voor anderen zichtbaar zijn. NB Die knop werkt niet wanneer je dit bericht leest op Linkedin.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.