Op de Dam in Amsterdam staat aan de ene kant een monument en aan de andere kant een paleis. Dat is algemeen bekend. Maar eigenlijk weet ik niet of dat nu ook het geval is. Als monument en paleis opeens verdwijnen, dan duurt het niet lang voordat ik daar wat van hoor, maar tot die tijd zal ik denken dat de werkelijkheid is dat die twee bouwwerken daar staan. Dat is dan in mijn verbeelding en op basis van indrukken uit het verleden, maar ik kan niet zeggen dat dat de werkelijkheid nu is. 

We willen een idee hebben van de ons omringende wereld, een beeld van onze “relevante omgeving”, ook van wat we niet kunnen waarnemen. Er zal best veel van kloppen, maar waarnemen dat het er nu is en ergens van uit gaan, dat zijn twee compleet verschillende dingen.

Denken

In de vorige blog gaf ik voorbeelden van onmiddellijke reacties op wat we waarnemen. Die snelle reactie op alles wat we tegenkomen zie je ook bij het denken. 

Wij bouwen in ons denken onder meer op ervaringen uit het verleden, maar vergeten daarbij dat ons geheugen niet te vertrouwen is. Rechercheurs en rechters worden heel vaak met tegenstrijdige verklaringen geconfronteerd, bijvoorbeeld getuigen van een schietpartij waarbij de ene getuige zegt één schot te hebben gehoord, maar anderen wel drie. 

Verder nemen we allerlei dingen aan die uit de wetenschap komen, maar we vergeten vaak dat het veelal om theorieën gaat waaraan dan een bepaalde waarschijnlijkheid wordt toegekend die minder is dan 100%. Een satelliet die wat verder vloog dan de vorige zorgde afgelopen jaar zeker één keer per maand voor de uitroep: “we moeten nu ons huiswerk over het ontstaan van het heelal of verschijnsel X weer helemaal overnieuw gaan doen”.  

Het beeld dat we hebben over de wereld is niet de werkelijkheid, het is een fantasie gebaseerd op ervaringen uit het verleden, op beelden van anderen en het denken dat met talloze gebreken tot stand komt. 

Wij en zij

Ons denken is heel vaak bezig met categoriseren. Alle voorwerpen die speciaal gemaakt zijn om op te zitten noemen we “stoel”. Dat is een etiket en dat maakt het gemakkelijk om te communiceren. We weten allemaal wel wat wordt bedoeld met “stoel”. Maar we plakken ook etiketten op groepen: millennials, boeren, mannen, asielzoekers, democraten, fans van een bepaalde voetbalclub, etc. Bij elk etiket wordt een algemene kwalificatie gegeven van de leden van die groep.

Ik was een keer in een meditatiecursus in Duitsland waaraan veel Duitsers meededen. Na een uur was mijn beeld over Duitsers radicaal veranderd, ik zag alleen maar heel vriendelijke, warme en begripvolle Duitsers die helemaal niet zo scherp en luid spraken als mij altijd was voorgespiegeld. Ik denk dat ik er meteen een nieuw etiket op heb geplakt, althans een andere beschrijving van de eigenschappen, en dat was al voordat duidelijk werd dat één van de Duitse deelnemers mijn levenspartner zou worden. Die nieuwe inhoud klopte natuurlijk ook niet, want het idee dat alle individuele Duitsers vriendelijk, warm en begripvol zijn is niet de werkelijkheid en net zo onwaar als het tegendeel.

De enige werkelijkheid is dat er individuen zijn die verschillen van andere individuen, ook al zitten ze in dezelfde groep en moeten we de kracht van groepsprocessen niet onderschatten. In de meditatiegroep was zachtheid en begripvol ook een groepscode. 

Conclusies worden vaak te snel getrokken en daarom mag je best heel vaak de vraag stellen “hoebedoelu?” of het bewuste denken inschakelen met de vraag: “Is dat zo?”  En het beste antwoord is vaak: “ik weet het niet”, maar dat is niet wat ze in de media willen horen, het past niet in onze behoefte aan een duidelijk beeld van alles om ons heen en ik hoor het ook niet graag uit mijn mond komen.

Wensbeelden in plaats van de werkelijkheid

We hebben allemaal gedachten over de dingen die we graag willen hebben aan materiële en immateriële zaken. Van wat we nog niet hebben maken we een voorstelling en goede dingen die we al hebben willen we niet kwijt. En we denken gelukkig te worden als die wensen worden gerealiseerd. 

Er zijn een paar redenen waarom dat niet gaat werken

• “het bezit van de zaak is het einde van ’t vermaak”; als je twee weken in die nieuwe Audi rijdt ben je onderweg al lang weer bezig met het nadenken over gisteren en over wat je straks gaat doen en blijkt de auto misschien toch wat duur in gebruik
• er kan vrees ontstaan dat je weer kwijtraakt wat je hebt gekregen 
• tegen de tijd dat het wensbeeld wordt gerealiseerd, zullen er weer nieuwe wensen zijn die het stilstaan bij de gerealiseerde wens snel zullen overheersen.

Elke levensfase kent verschillende wensbeelden over de toekomst. Kinderen zeggen vaak “als ik later groot ben” en daarna komt eerst feesten, een tussenjaar, een studie afmaken, een carrière, een gezin en dan op weg naar een lange en gezonde laatste levensfase. 

De gedachte dat iets in de toekomst jou geluk bezorgt, je zorg om dat te realiseren en je angst om te verliezen wat je nu hebt, staat het ervaren en dus ook het genieten van wat er nu is vaak in de weg; we offeren ons huidige geluk op voor iets in toekomst en dus voor een illusie. 

Mensen die bezig zijn met dat toekomstbeeld of met de angst om te verliezen wat ze hebben (ik zou bijna zeggen: wie niet?) zijn op die momenten niet met hun hoofd bij wat ze op dat moment aan het doen zijn. En er is onderzocht dat wanneer dat het geval is, de mensen minder geluk ervoeren dan wanneer ze wel de aandacht hebben voor waar ze (mee bezig) zijn. 

En de werkelijkheid zit sowieso niet in je hoofd. 

Met deze uitspraak sluit ik twee blogs af over de eerste opgave die uit de leer van Boeddha volgt: “Leven in de werkelijkheid”. 

In vier volgende blogs komen de andere opgaven aan de orde:

• Besef dat alles veranderlijk is
• Hecht je niet
• Leef met compassie
• Heb controle over je geest

Nu zeg ik er al even bij dat de laatste opgave eigenlijk de eerste is die je in praktijk moet brengen, want zonder controle van de geest krijg je de andere vier niet voor elkaar. 

FOTO”s

Dam met paleis en monument: still uit webcam https://www.skylinewebcams.com/

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties, vragen, opmerkingen, suggesties stel ik zeer op prijs. Je kunt mij, Jan Koet, via mail bereiken op koetjwm@gmail.com.

Je kunt ook reacties achterlaten via de knop hieronder; die reacties kunnen ook voor anderen zichtbaar zijn. NB Die knop werkt niet wanneer je dit bericht leest op Linkedin.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.