OVER WAT ER IS

In de beschrijving van vijf opgaven van Boeddha gaat het niet over een theorie, een bedenksel of iets anders dat buiten je ligt. Het gaat over elke lezer zelf en het gaat over mij. Het laat zien hoe de feiten van het leven zijn.

De eerste opgave van Boeddha is: leven in de werkelijkheid. En de werkelijkheid is dat wat er voor jou bestaat “in het echie”. En dan gaat het niet over

• wat je denkt dat er is, of
• wat je gehoord hebt dat er is of
• wat wetenschappers en nu.nl zeggen dat er is, of
• wat er al geweest is (want dat is er niet meer) of
• wat er in de toekomst is (want dat is er nog niet en over de toekomst bestaat geen enkele zekerheid).

De enige werkelijkheid, voor jou en voor mij, is volgens de Boeddhistische leer wat er nu is en dat is voor jou wat jij op dit moment kunt waarnemen met je zintuigen en voor mij is het wat ik nu kan waarnemen met mijn zintuigen. Als ik bovenstaand lijstje zo bekijk, kom ik tot de conclusie dat we in ons hoofd meer dingen hebben die niet werkelijk zijn dan dingen in de werkelijkheid.

En als we dan die werkelijkheid willen ervaren, zullen we merken dat we die zelden in de pure vorm zien. We kunnen namelijk moeilijk onderscheiden wat enerzijds de pure waargenomen signalen zijn (het geluid, het beeld, de geur, etc.) en anderzijds de associaties die we daar direct omheen leggen. Ons bewustzijn zorgt er voor dat we direct worden voorzien van “betekenisvolle” informatie.

Luchtalarm

Op de 1^e maandag van de maand, morgen dus weer, om 12:00 uur gaan de sirenes. De feitelijke waarneming, de naakte waarneming zoals de boeddhisten zeggen, zal zijn een geluid met een bepaalde klankkleur en een afwisseling van toonhoogte en volume. Wij, in Nederland woonachtige burgers, zeggen dan: O, het is weer de eerste van de maand, nog één maandje en dan gaan we met vakantie; de tijd vliegt.

Toeristen die dat horen zullen zich misschien afvragen wat er aan de hand is, onzeker zijn, ze weten niet of ze iets moeten doen. Mensen die net uit Oekraïne, Dubai of Iran zijn gekomen voelen meteen gevaar, waar is de dichtstbijzijnde schuilkelder? Vliegen er misschien drones over ons hoofd?

We hebben, allemaal vanuit onze eigen individuele situatie en ervaring, al snel een interpretatie gegeven, er komt meteen een mentale stroom op gang en de naaktheid van de waarneming is direct bedekt met extra’s.

De amygdala

In de huidige wetenschap wordt in dat waarnemingsproces een belangrijke rol gezien voor de amygdala (pijnappelklier) in de hersens. Die heeft een lijstje van situaties die tot onmiddellijke acties moeten leiden. En hij is snel. Nog voordat wij het signaal bewust hebben meegekregen is al bepaald of er iets speciaals mee moet gebeuren. De amygdala schakelt bijvoorbeeld direct de “vluchtreactie” in, want de amygdala is van de fight, flight of freeze reactie. Het lichaam wordt dan klaargemaakt voor actie. Het lichaam reageert dus niet op de naakte waarneming maar op de betekenis die er in ons brein aan wordt gegeven.

Ik ben wel eens geschrokken van de volgende situatie: ik reed rechts op de snelweg achter een bestelauto; die ging inhalen en in een fractie zie ik dit:

de voorkant van een vrachtwagen!

Dat gaf een korte schrikgolf: “er komt een auto op me af” dacht ik in een flits. Maar het bleek een vrachtwagen die op de oplegger van een andere vrachtauto was geladen met zijn neus naar mij toe. De amygdala reageerde voordat de informatie in mijn hersens was aangekomen dat de vrachtauto met dezelfde snelheid als ik reed. Ik werd direct gealarmeerd en klaargemaakt om actie te ondernemen. Maar voordat ik kon remmen of uitwijken constateerde ik dat het niet nodig was.

Overleven

We krijgen dus bijna nooit de zintuigelijke signalen sec te zien. En eigenlijk zien we maar heel weinig. Onze ogen flitsen heen en weer naar verschillende punten, de oogspier is de snelste spier die we hebben, en de rest kleuren we in. We krijgen aan de hand van een heel beperkte informatieset iets wat wetenschappers een “educated best guess” noemen. 1) Daardoor leven we eigenlijk in een soort “virtual reality”, dat is evolutionair zo ontwikkeld omdat dat voor onze overleving toch het beste leek.

Als je in het oerwoud naar alle bloemen, insecten, struiken en de vogels boven in het bomendek kijkt, kun je gemakkelijk die tijger missen. En als je die ziet ga je niet kijken hoe krachtig, snel en toch met veel souplesse dat levende organisme, met verticale strepen op zijn lijf, op je afkomt en zijn nog gave gebit aan je toont, dat wordt een “once-in-a-lifetime” ervaring. 

Vanuit de evolutie zijn we gericht op maar twee vragen: “Is er gevaar?” en “Is er wat te halen?”. Het waarnemen van de realiteit als zodanig staat op plaats twee. Het is als met lezen: we kijken (meestal) niet naar de vorm en de kleur van de letters en het materiaal waarop deze geschreven staan, maar zijn bezig met de betekenis van de tekens, woorden en zinnen.

Wetenschappers zeggen wel dat de mens geen waarheid-strategie heeft, maar een opbrengst-strategie: wij zetten ons waarnemingsvermogen zo slim mogelijk in om te overleven: gevaar vermijden en krijgen wat we nodig hebben (en liefst nog meer).

Doordat we noodzakelijkerwijs bij bijna alles wat we waarnemen de betekenis voor ons erbij geleverd krijgen, zitten we al direct in de mentale wereld, die bestaat uit een mix van herinneringen, concepten, vooroordelen, voorspellingen, vergelijkingen en emoties. Het is, zeker in de moderne tijd, een zeldzaamheid dat we stilstaan bij de zuivere werkelijkheid zoals die is.

In deel 8 van deze serie,  Controle over de geest, zal ik ingaan op de mogelijkheden om in het leven van dag tot dag die werkelijkheid toch wat meer te ervaren.

______________________________

1. Verkeerde conclusies

Misverstaan

Uit wat we waarnemen kunnen we verkeerde conclusies trekken over de aard van wat we zien, horen, en dergelijke. Wat iemand letterlijk zegt wordt door ons consequent aangevuld met wat we denken dat daarmee bedoeld wordt en vaak ontbreekt de tijd of de zin om de vraag te stellen “Wat wil je hier eigenlijk mee zeggen”. Er is veel ellende op de wereld omdat we anderen niet goed begrijpen en zelf niet altijd begrepen worden. Als iemand iets tegen je zegt kun je het opvatten als een feitelijke inhoudelijke mededeling of vraag, als een beroep dat op je wordt gedaan, als een vorm van zelfopenbaring of een uiting die over de relatie gaat. (“Schat, staat de grijze bak al buiten?”). Of er is een misverstand over een gebaar.

Ik liep een keer met een vriend door het bos, te joggen, hij liep een paar meter achter mij en ik zag vóór mij een boomstam dwars over het pad liggen en wierp mijn arm omhoog met de bedoeling dat hij zou begrijpen dat er een obstakel was en dat ie moest springen, maar hij keek omhoog waar mijn hand naar wees. 

Niet volledig bewust zijn

De hersenen reageren op de signalen zoals die daar binnenkomen en daar zit soms een vervorming in van de realiteit. Zo kon het zijn dat ik in mijn halfslaap een vogel een prachtig ochtendlied hoorde fluiten,

maar even later moest ik constateren dat het mijn eigen gesnurk was; het interpretatie-systeem in mijn hoofd was nog niet opgestart. Als je nog in je halfslaap zit, niet helemaal bij bewustzijn, ben je niet in de realiteit.  

Onjuiste informatieverwerking

Een keer wist ik zeker dat er een prachtige maansverduistering was en wilde iedereen al bellen dat er een prachtig hapje uit de volle maan was, maar het bleek dat ik bij de oogarts iets te fel licht op een hoekje van mijn netvlies had gekregen. Wat mijn oog bereikte was helemaal rond, maar in de informatieverwerking tussen het hoornvlies en de aanbieding van informatie aan het bewustzijn viel er een stukje weg, waardoor ik een andere betekenis aan die waarneming gaf.

Deze voorbeelden geven ook aan dat de vraag “Is dat zo?” wel vaker handig kan zijn.

FOTO”s

Luchtalarm: Pixabay

Omgekeerde vrachtauto: iStock

Boomstam op bospad: Chagpt

Zangvogel: Pixabay charlvera-bird-7752672

Maansverduistering; foto en bewerking Jan

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties, vragen, opmerkingen, suggesties stel ik zeer op prijs. Je kunt mij, Jan Koet, via mail bereiken op koetjwm@gmail.com.

Je kunt ook reacties achterlaten via de knop hieronder; die reacties kunnen ook voor anderen zichtbaar zijn. NB Die knop werkt niet wanneer je dit bericht leest op Linkedin.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.