VIER WAARHEDEN EN EEN ACHTVOUDIG PAD

Wat Boeddha precies heeft gezegd over de werking van de geest kunnen we niet achterhalen. Veelal wordt aangenomen dat hij rond 480 v. Chr. is geboren aan de voet van de Himalaya, maar pas vele jaren na zijn dood werden de leringen opgeschreven en dat was niet in de taal uit de streek. De oudste teksten zijn, meer dan 300 jaar later en 3000 km van zijn geboortestreek verwijderd, opgeschreven door volgelingen op Sri Lanka in hun taal Pali. Van nog latere datum zijn de oudste in het Chinees en Tibetaans geschreven teksten. Alles bij elkaar tienduizenden pagina’s tekst, die uit vele monden is opgetekend en daardoor behoorlijk verschillend zijn van elkaar.

Maar er zijn twee belangrijke onderdelen die je bijna overal terugvindt. Dat zijn de vier edele waarheden en het achtvoudige pad.

De vier edele waarheden

(1) De mens lijdt 

(2) met als oorzaak verlangen en gehechtheid en

(3) dat lijden stopt door het wegnemen van die oorzaak en

(4) om dat te bereiken volg je het achtvoudige pad.

Wij lijden omdat we

–  onwetend zijn over de ware aard van de dingen

–  ons niet realiseren dat dingen niet blijvend zijn

–  gehecht zijn.

Het woord lijden gebruiken we meestal niet (hoewel iedereen wel de uitdrukking kent: de mens lijdt het meest om het lijden dat hij vreest), maar het gaat hier over de hele set van emoties van verdriet, angst, jaloezie, boosheid, teleurstelling, etc.

Het lijden ontstaat doordat de realiteit niet overeenkomt met onze (wens) beelden. We maken een voorstelling van wat ons gelukkig zou kunnen maken en we denken levensgeluk te vinden in het realiseren van die voorstelling. Tegenwoordig wordt dat wensbeeld wel de droom genoemd die je dan moet waarmaken, bijvoorbeeld een eigen huis hebben op een toplocatie, succes op je werk en in de liefde, wereldkampioen worden en gezond heel oud worden.

De mens heeft een fantastische verbeeldingskracht, nuttig voor van alles en nog wat. Maar het probleem is dat deze verbeeldingskracht wordt gebruikt om, zoals de kenner van het Boeddhisme Han de Wit zegt “egocentrische verbeeldingen te maken van de werkelijkheid”. En die kloppen dan niet. “Botsing met de realiteit leidt tot existentieel ongemak”. Een onverwacht ontslag, een ongeluk van je beste vriend, dat past niet in het beeld (verbeelding dus) dat je vlak daarvoor had.

Het achtvoudige pad

Aan dat ongemak, het lijden, de opeenvolging van emoties, kan volgens de leer een einde worden gemaakt door het volgen van het achtvoudige pad.

Het gaat over drie gebieden:

–  gedrag (1) juist spreken, (2) juist handelen en (3) juist je brood verdienen met als uitgangspunten respect voor het leven, de waarheid spreken en compassievol zijn met de medemens

–  wijsheid: (4) inzicht in de leer en (5) gedachten en intenties in overeenstemming met die leer en

–  de geest: (6) gericht zijn en inspannen om het goede te doen, (7) bewustzijn van lichaam, gevoel en gedachten en (8) concentratie op zelfkennis; reflecteren op wat je ervaren en geleerd hebt.

De opdrachten van Boeddha

De Italiaanse psycholoog en filosoof Giulio Cesare Giacobbe heeft het achtvoudige pad omgezet naar vijf aanwijzingen/opdrachten hoe we volgens Boeddha bevrijd kunnen worden van het lijden en dat zijn:

1.    Leef in de werkelijkheid

2.    Besef dat alles veranderlijk is

3.    Hecht je niet

4.    Leef met compassie

5.    Heb controle over je geest

En wat is dan het resultaat? Volgens boeddhistische teksten kom je in het nirwana als je dat achtvoudige pad hebt gevolgd. Dan is er geen lijden meer in dit leven.

Nirwana en wedergeboorten

In de tijd van Boeddha ontstonden ideeën over karma en wedergeboorte in volgende levens. In de geschreven teksten van twee eeuwen na zijn dood vind je die ideeën terug. Daar wordt dan aan toegevoegd, dat als je eenmaal het nirwana hebt bereikt, dat je dan niet meer wedergeboren wordt en dus altijd “in het nirwana” zou blijven.

Boeddha zou zelf meer dan 500 verhalen hebben verteld over zijn vorige levens. Maar het is de vraag of Boeddha dat idee zelf ook omarmd heeft en het wordt goed mogelijk geacht dat deze teksten zijn ontstaan in de geest van de veranderende ideeën over leven na de dood. Er is namelijk ook een tekst waarin Boeddha zegt: “ideeën over het voortleven na de dood brengen geen vrede, kennis of wijsheid, die naar verlichting leidt. Ik ga niet in op dergelijke ideeën.” In deze serie wil ik me dan ook beperken tot zaken die spelen tijdens het leven van de mens hier op aarde. Ik word daarin gesteund door iemand als de Vietnamese boeddhist Thich Nath Hanh, die zegt:  ”Heel simpel: het nirwana is bevrijd zijn van verkeerde ideeën en de pijn die door die ideeën wordt veroorzaakt. Het Nirwana is hier en nu.”  

De leer van Boeddha heeft in essentie betrekking op de werking van de geest van de mens en hij geeft aan hoe de individuele mens kan worden verlost van lijden, “existentieel ongemak” en emoties als angst, verdriet, jaloezie, etc. Zijn aanwijzingen kunnen worden vertaald naar vijf “opdrachten” en die bespreek ik in de volgende berichten, mede aan de hand van wat de moderne wetenschap daarover zegt.

_________________________

Foto: Buddo.org, pali-teksten

Een overzicht van geraadpleegde literatuur voeg ik toe aan de laatste blog van deze serie.

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Reacties, vragen, opmerkingen, suggesties stel ik zeer op prijs. Je kunt mij, Jan Koet, via mail bereiken op koetjwm@gmail.com.

Je kunt ook reacties achterlaten via de knop hieronder; die reacties kunnen ook voor anderen zichtbaar zijn. NB Die knop werkt niet wanneer je dit bericht leest op Linkedin.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog kun je ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.