Het is alweer zo’n dertig jaar geleden dat ik voor het eerst publiekelijk heb geroepen:  “Je moet niet hopen, dat is je emotioneel verbinden aan een onzekerheid in de toekomst, dus een bron voor mogelijke teleurstellingen.” Sindsdien heb ik dat vaak herhaald. Maar anderzijds gebruik ik dat woord vast wel een paar keer per dag: “Ik hoop dat het droog blijft” of “ik hoop dat ze dit blogje leuk vinden”. Eigenlijk lig ik dus een beetje overhoop met dat begrip hoop. Tijd om daar eens wat over uit te zoeken.

Historie

Hoop, dat is volgens mijn Dikke van Dale uit 1992 een “wensende verwachting dat iets goeds, dat nog onzeker is en in de toekomst ligt, werkelijkheid zal worden”. En dan is natuurlijk de vraag: is hoop nu iets goeds of ligt dat anders?

Bijna 2500 jaar geleden schreef Sophocles het stuk “Ajax”, waarin de gelijknamige hoofdpersoon stelt dat hoop een onmannelijke deugd is. Hoop kan er namelijk voor zorgen dat je wegloopt voor een moeilijke situatie in het heden met de gedachte dat die zich in de toekomst misschien wel oplost en dat je geen moed toont om aan die situatie direct een einde te maken. Een edele raakt daardoor het edele kwijt en Ajax vond dat hij na een smadelijk nederlaag eigenlijk zelfmoord had moeten plegen.  1)

Er is over hoop veel geschreven. In één van mijn eerdere berichten 2) bracht ik het als deel van de trits Geloof, Hoop en Liefde, die ik vooral in de kerk vroeger heb gehoord. De rooms-katholieke kerk ziet hoop zelfs al één van dezeven hoofddeugden, die betrekking heeft op het mogen bereiken van de hemelse staat na de dood. 

Veel filosofen hebben zich over het fenomeen hoop uitgelaten waarbij een bekende uitspraak van Friedrich Nietzsche is dat hoop moet worden gezien als “de ergste van alle kwalen, omdat zij de marteling verlengt”. Een directeur van Feijenoord maakte zich niet geliefd bij de fans omdat hij over hoop hetzelfde zei in andere woorden: “Hoop is uitgestelde teleurstelling”,  daarbij doelend op het feit dat er aan het begin van het seizoen al eigenlijk niet meer echt op een kampioenschap kon worden gerekend.

Gezongen hoop

Eén van de bekendste liederen met Hope als thema is Land of Hope and Glorie, dat werd geschreven in 1902 toen 25% van het grondgebied van de aarde onderdeel was van het Britse Rijk. En Gods hulp riepen zij in om nóg machtiger te worden: “Wider still, and wider, shall thy bounds be set; God, who made thee mighty, make thee mightier yet!”.  De glorie hadden ze al en ze hoopten op nog meer. Dat duurde nog een jaar of twintig en toen begon de afbrokkeling tot een schamele 0,2 % van het land op de aarde nu. En het gekke is: met groot enthousiasme zingen de Britten dit nog steeds (vanaf 2:13 gaat het echt los):

Twee decennia eerder werd de tekst gemaakt die de hoop vertolkt van het over de hele wereld verspreide joodse volk,  “de hoop om een vrij volk te zijn in ons land, het land van Zion en Jeruzalem”. De titel luidt dan ook HaTikva, oftewel “De Hoop”.

Maar hoop komt ook in duizenden andere liederen voor, zoals Whishing and Hoping met Dusty Springfield,  High Hopes van Pink Floyd en Gimme Hope Jo’anna van Eddy Grant. Met ons koor hebben we samen met Niels Geusebroek het lied High Hopes in Hard Times gezongen bij Giel Beelen op 3FM, op Bevrijdingspop voor een grote massa en op Poppodium Patronaat in Haarlem. Het publiek van het Patronaat riep na afloop “We want more”, maar daar is het nooit meer van gekomen. Het lied is nooit op een album verschenen, gelukkig hebben we de video nog:

Freek de Jonge en Bram Vermeulen begonnen hun cabaretvoorstellingen onder de naam Nederlands Hoop in Bange Dagen, later werd het Neerlands Hoop en toen brachten zij een lied dat heette (Doe) de Hoop, met als begintekst:

“ Als je lichamelijk een wrak bent

Of je zit geestelijk in de knoop

Dan is er altijd nog de hoop

Doe de hoop, hoop”,

waarbij “de hoop” dan als dans werd geïntroduceerd, die zo ingewikkeld was dat niemand in de zaal er aan meedeed en het  lied als een nachtkaars uitging; hopeloos was dat.

Hoop een emotie

Over hoop als emotie heb ik niet zoveel kunnen lezen, in de wetenschappelijke literatuur gaat het vaker over wanhoop, het gebrek aan hoop en uitzichtloosheid als gevoelselement. Toch hoor je vaak: “hoop doet leven”. Eerder besprak ik al eens de eigenschap van de mens om steeds bezig te zijn met het zichzelf veilig en gemakkelijk te maken en daarbij ook naar de toekomst te kijken. Onze overlevingsdrang, onze levenskracht, die ons als mensheid zover heeft gebracht, zorgt ervoor dat we steeds vooruit kijken en dingen aanpakken, ook al weten we niet zeker hoe straks de omstandigheden zijn. Mijn veronderstelling is dat die positieve inslag, die in de genen zit en ervoor zorgt dat ons lichaam steeds paraat is om actie te ondernemen, in ons bewustzijn een mentale afbeelding voortbrengt, die we als hoop aanduiden. Net zoals ook de andere emoties zoals wij die beleven primair fysieke reacties zijn, die wij in ons bewustzijn als emoties (“bewegingen van het gemoed”) vertaald krijgen. Als dat klopt dan zou de uitspraak “hoop doet leven” onjuist zijn en omgekeerd moeten luiden: “Onze levenskracht is de leverancier van de hoop”. 

Vragen

Maar ik heb nog wel een paar vragen over de hoop, zoals de vraag of je hoop kunt creëren en sturen, wat het spirituele begrip manifesteren daar mee te maken heeft, of hoop en vrees niet eigenlijk de twee zijden van één medaille zijn en of er een verschil is tussen hopen op dingen die van buiten wel of niet komen of op dingen die je zelf wilt bewerkstelligen, etc,

Ik denk dat ik hier nog eens op terug moet komen. En dan hoop ik op deze vragen duidelijke antwoorden te kunnen presenteren (maar ik ben bang dat het allemaal niet zo zwart-wit zal zijn).

______________________

1)Overgenomen uit Explosieve moderniteit. Eva Illouz. 2025

2)Zie blog 46. Geloof, hoop en liefde, 12 november 2023

Afbeelding: Pexels-Engina Kyurt

O O O O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; privé-reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor toezending van nieuwe berichten, je kunt ook een mailtje naar koetjwm@gmail.com sturen. Op http://dewereldenvanjan.blog je kunt ook alle voorgaande berichten bekijken.

Berichten die je leuk vindt kun je uiteraard gewoon doorsturen naar familie, vrienden en kennissen.