OVER GEVOEL, DENKEN, WETEN EN HET ZESDE ZINTUIG

In een recent artikel in de FLOW werden de lezers opgeroepen hun intuïtie (meer) te laten spreken. En intuïtie dat is dan volgens de Dikke Van Dale “inzicht zonder nadenken” of, in de versie van 1999, een ”door onmiddellijke innerlijke aanschouwing verkregen begrip”.

Meestal gaat het dan om een overtuiging, idee van waarheid of ander signaal waarvan je niet weet waar het vandaan komt en er dus ook geen redenering bij te pas komt, maar die wel met een bepaalde indringendheid tot je komt. En vaak handel je ernaar. 

Intuïtieve beslissingen worden heel veel genomen. We hebben nu eenmaal veel zaken aan ons hoofd en geen tijd bij elke stap die je neemt een expliciete afweging te maken. Een voorbeeld is de arts die eigenlijk niets vreemds waarneemt, maar toch een “niet-pluisgevoel” heeft waardoor hij nog wat verder gaat zoeken en vaak alsnog een ongerechtigheid constateert 1). En managers in grote organisaties nemen veel beslissingen “op gevoel”. In deze beide situaties is er door jarenlange ervaring kennis ontstaan die de arts en de manager niet expliciet raadplegen maar waarbij ze direct over antwoorden beschikken. 

Mij spreekt heel erg aan dat je bewust waarneemt wat je voelt en wat er bij je op komt, maar niet dat je daar dan altijd maar meteen naar moet handelen. Je zult, als de reactie niet echt à la seconde moet worden gegeven, altijd moeten toetsen of het spoort met wat je bewust weet en met je waarden. Je kunt onbewust vooroordelen hebben en intuïtief daarnaar handelen. Je kunt bijvoorbeeld een oordeel over iemand hebben uitgesproken en er kunnen angsten en eigen verlangens doorheen spelen.

Het “slimme onbewuste” is niet altijd correct en komt regelmatig met dingen op de proppen waar je eigenlijk niet achter staat of die gewoon niet kloppen 2) Ik zou zeggen: links rechts links gekeken, dan pas oversteken en maak ruimte voor twijfel en bij twijfel (nog even) niet inhalen.

Er wordt wel gesproken over het zesde zintuig. Die aanduiding slaat op dingen zien of weten die niet gebaseerd zijn op je eigen waarnemingen, dus van buiten je lijken te komen. Ik laat deze paranormale verschijnselen hier buiten beschouwing. De intuïtie waarover we hier spreken heeft een bron van binnen. En die werkt bij ons net zoals in de toepassingen van kunstmatige intelligentie (AI) : je krijgt wel een antwoord, maar ze vertellen er niet bij hoe ze daaraan gekomen zijn. 3)

Maar komt het dan uiteindelijk op denken aan?  Ik heb even nagegaan hoe belangrijke beslissingen in mijn leven tot stand zijn gekomen. 

De eerste grote beslissing was wat te doen na de middelbare school. Het was eenvoudig. Ik had geen zin om te gaan werken en in mijn beperkte blik (ik heb geen uitgebreide studie gemaakt van de verschillende studierichtingen) vielen alle studies af omdat die me niet aanstonden en heb ik uiteindelijk toch voor economie gekozen, want die stond me het minste tegen.

De tweede was gaan samenwonen met mijn latere eerste echtgenote. Kort nadat we elkaar leerden kennen wilde ik met haar een woonplek vinden (en dat was wederzijds) en we hadden na een dik half jaar een zolderetage van een achterhuis op de Prinsengracht in Amsterdam (huur 65 gulden per maand). Daar kwam geen denken bij te pas. Een jaar later zijn we in het huwelijk getreden. Dat had te maken met het feit dat zij onderwijzeres was in Abcoude met een christelijke burgemeester als uiteindelijke baas en zij ’s nachts vaak wakker werd van een akelige droom waarin burgemeester Knoppers haar in ons huis betrapte op het leven in zonde. Een praktische oplossing was: gewoon gaan trouwen, iets wat in die tijd bij veel leeftijdsgenoten als burgerlijk werd gezien.

Het uit elkaar gaan, twintig jaar later, gebeurde op basis van de vaststelling dat er voor ons niets anders opzat. Het gevoel dat het niet meer verder ging was te sterk en een pijnlijke, maar onvermijdelijke, keuze is toen gemaakt. 

Met mijn huidige geliefde, die ik een dik jaar later leerde kennen was het al heel snel duidelijk: wij wilden bij elkaar en met elkaar verder. Dat daarbij één van ons naar een ander land moest verhuizen bleek geen probleem. Het was geen plotselinge beslissing maar een maandenlang voortdurend gevoelde behoefte.

En qua werk ging het eigenlijk ook vanzelf. Na afloop van mijn studie was ik aan het werk bij de VNU (van “de bladenman”) maar moest ik in militaire dienst. Een vriendje van me ging bij de Belastingdienst werken en hoefde daarom niet in militaire dienst. Hij wees me op een opleiding voor belastinginspecteur en dat trok me wel. Ik moest na de opleiding toch in militaire dienst, maar ben daarna een jaar of veertig bij de Belastingdienst blijven hangen en heb de meeste klussen daar met veel plezier gedaan (maar ik heb nooit een aanslag opgelegd).

O ja, die kinderen. Die kwamen er omdat het in beide relaties een wens en vanzelfsprekendheid was. Daar is geen bedrijfseconomische of andere rationele afweging bij te pas gekomen. Het idee om kinderen te krijgen gaf ons een fijn gevoel. 

Of het nu kleine of grote keuzes zijn, het is eigenlijk allemaal gevoel en je hoofd zit erbij om het een beetje in de gaten te houden. 

Er zijn enthousiastelingen over intuïtie zoals de FLOW en er zijn mensen die de gevaren van het leunen op intuïtie te groot vinden zoals Daniel Kahneman 4) die aantoonde dat veel van de intuïtieve beslissingen van managers onjuist bleken en rechtspsycholoog Harald Merckelbach die zegt dat intuïtie meer kapot maakt dan je lief is 5). Toen we het laatst over intuïtie hadden zei een vriend van mij: 

“ Vertrouwen op intuïtie is onzin; dat voel ik aan mijn water”. 

———————-

1)Huisarts Erik Stolper, gepromoveerd op het pluis/niet-pluisgevoel, in Tijdschrift Filosofie 18 augustus 2023

2)Ap Dijksterhuis. Het slimme onbewuste. 1e druk 2007

3)Ik gebruik verder AI als afkorting omdat ik bij KI direct aan kunstmatige inseminatie moet denken.

4)Daniel Kahneman. Ons feilbare denken. 1e druk 2011

5)Harald Merkelbach. Intuïtie maakt meer kapot dan je lief is. 2017

O O O O O O O O O O

Foto: Barby Dalbosco op unsplash.com

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor wekelijkse toezending; je kunt daar ook alle voorgaande berichten bekijken.