OVER DE MUZIKALE SMAAKONTWIKKELING IN DE LEVENSLOOP

Gisteren was het precies vijf jaar geleden dat ik naar het TV-programma Beste Zangers zat te kijken. Van Floor Jansen en Henk Poort had ik nog nooit gehoord. Het was de laatste aflevering van het seizoen en de eerste keer dat ik naar het programma keek. Maar toen zij dit lied zongen werd ik gelijk overweldigd: “Wat is dit; wat gebeurt hier?’ vroeg ik mijzelf af. Het was het begin van een heel nieuwe episode in mijn muzieksmaak.

Smaken verschillen dus blijkbaar niet alleen tussen mensen onderling maar ook in het leven van de mens en dat wordt door de wetenschap ook wel gezien. Zo wordt er wel een onderscheid gemaakt naar verschillende fasen waarbij je na wat je tot je puberteit hebt meegekregen overgaat naar een heftige periode die zou horen bij het opstandige tegenover de vorige generatie dat bij de puberteit hoort. Wanneer dat wat is uitgewoed komt een moderne periode die meer wordt bepaald door de sociale contacten in vriendenkringen en bij het uitgaan. En dan komt, ongetwijfeld na een midlifecrisis, een verfijndere periode, een levensfase waarin “intellect, status en emotionele volwassenheid” belangrijker worden. Maar de ouderen worden weer wat minder pretentieus en lijken dan weer voor wat gemakkelijker kost te gaan. 1) De smaken in je leven veranderen, hoewel andere wetenschappers stellen dat de smaak ook afhangt van je persoonlijkheid en dat die redelijk stabiel kan zijn. 2)

Met de paplepel

Bij ons thuis werd vroeger op de zondagmiddag via de draadomroep (de Amsterdamse kabelradio) vaak naar het radioprogramma Opera en Belcanto van de BRT geluisterd en later naar het programma Het puik van zoete kelen van de VARA. En door de week waren er de Arbeidsvitaminen (bij ons dus ter ondersteuning van de huishoudelijke arbeid). Een verscheidenheid aan muziek dus. Van die klassieke uitzendingen staat mij niets meer bij, maar wel van de lichtere muziek, zoals van bijvoorbeeld Paul Anka, Neil Sedaka, Roy Orbison, Ricky Nelson en Chubby Checker en ik doe al jaren mijn best om Love Letters in the Sand van Pat Boone net zo mooi te zingen als hij, maar dat is nog niet gelukt.

Toen ik zo’n kristalradiootje had kreeg ik daarop alleen Hilversum 1 goed en ik luisterde in bed op de zaterdagavond naar het begin van “Wij luiden de zondag in”, waarin altijd het Ave Verum van Mozart werd gedraaid. (Daarna kwam Dr. Trimbos met zijn serie Gehuwd en Ongehuwd over sexuele problemen in katholieke relaties, maar ik behoorde denk ik (nog) niet tot de doelgroep, ik viel snel in slaap). Dat vond ik prachtig; nu ook nog.

De eerste golf: pop

Een jaar later, 1962, kocht ik van het geld van een vakantiebaantje mijn eerste echte radio. Ik luisterde op zondagavond altijd naar Radio Luxemburg en die gaf dan om 11 uur de Engelse top 20. En in 1963 begon het: de volgende fase van lichte muziek. Met From Me to You en Please Please Me kwamen de Beatles bij mij binnen. Wat een frisheid, vrolijkheid en energie. En ze zouden met al die hits daarna nooit meer weg gaan en ik hoor ze nog vaak, ook al omdat mijn jongste dochter nu successievelijk alle Beatles-albums op Spotify afdraait. Ik kocht ze destijds allemaal, liet mijn haar groeien en had zelfs een kraagloos Beatles-jasje. Het had volgens mij niets te maken met afzetten tegen een vorige generatie, het was pure levenslust.

Ik kocht in die jaren ondertussen ook af en toe een klassieke plaat. In mijn puberteit vroege symfonieën van Mozart, een vioolconcert van Brahms en de Pastorale van Beethoven. En ik kocht toen ook nog een LP van de jazz-pianist Errol Garner. Maar ik luisterde toch vooral naar pop, met in latere jaren heel veel anderen, onder meer David Bowie en Elton John. En dat is eigenlijk altijd wel de hoofdmoot geweest totdat ik kennismaakte met een volgend muziekgenre. Was het behoefte aan verfijning?

De tweede golf: minimal music

Het was begin jaren ’90. Ik zat naar een film te kijken die alleen beeld en muziek had. Een film met afwisselend snelle en langzame beelden van natuur en steden en snelle en langzame muziek. De film beschrijft de relatie van de mens met de natuur en de titel, Koyaanisqatsi, is indiaans voor “leven uit balans”. De componist van de filmmuziek was  Philip Glass. Het is een intrigerende, beklemmende film met idem muziek, met een aaneenschakeling van veelvuldig herhaalde simpele muzikale frasen. Hieronder de trailer van Koyaanisqatsi.

Een schepje er bovenop in mijn waardering voor deze muziek werd gedaan door de film (The) Hours uit 2012, met Meryl Streep, Nicole Kidman en Julienne Moore; bepaald geen lichte kost, maar één van de mooiste films die ik ooit heb gezien. Nadat we (mijn geliefde en ik) de film op TV hadden gezien hebben we meteen de DVD gekocht. Ook in (The) Hours was de muziek van Philip Glass. Ik ontdekte dat er ook een pianoversie was van de composities in deze film en sindsdien speel ik deze heel vaak. Van deze film hieronder de openingsminuten.

De derde golf: symphonic metal

Of eigenlijk moet ik zeggen: Nightwish. Toen ik Floor Jansen en Henk Poort had gehoord ben ik op internet gaan zoeken naar de band waarin Floor Jansen “frontvrouw” is sinds 2012 en sinds ik Nightwish vijf jaar geleden heb gehoord heb en gezien op Youtube in live-optredens, ben ik daar min of meer verslaafd aan geraakt. Nightwish is een Finse band die vaak een combinatie maakt van stevige rock met prachtige melodische lijnen die Floor Jansen met haar stem daar dan overheen legt. Floor Jansen zingt in operastijl, als een rock-chick of als een popzangeres, doet soms ook nog aan een partijtje grunchen en maakt de meest vloeiende overgangen tussen kopstem en borststem. Ik ben er nog niet aan toegekomen om naar andere symphonic metal-muziek te luisteren dan van Nightwish. En ben nog steeds niet van de verbazing bekomen dat ik nog zo intens kan genieten en geëmotioneerd kan raken van een genre dat ik nooit eerder had beluisterd. Ik ben daar blijkbaar niet de enige in, gelet op reacties die ik op Youtube aantrof onder de video van Ghost Love Score:

• “I just discovered Nightwish. I’m 70+ and never heard your music before. I’m devastated that I missed it all these years. Beautiful.”
• “One video, one song has totally changed my view of what genre of music I prefer.”
• “Here I am … 79 years old and just found this two days ago. I can die now, having heard the best music in the world.“

En dan is natuurlijk de vraag of dit de verfijndere periode is of dat ik al in de minder pretentieuze fase zit. Daar ben ik nog niet uit.

Hieronder drie video’s van Nightwish, de eerste is één van de rustigste, de tweede raad ik niet aan als je zo nog een dutje wil doen. De derde is de door mij meest afgespeelde video Ghost Love Score.

Sleeping Sun

Romanticide (met prachtige gitaarsolo, drummer goed bezig en ook zang van de bassist)

Ghost Love Score (op Youtube met Floor Jansen 60 miljoen keer bekeken en ook nog eens rond de 30 miljoen keer gespeeld in zogenaamde reactievideo’s, waarin Ghost Love Score wordt becommentarieerd)

PS. O ja, ik zing dus bij het Koninklijk Haarlems Mannenkoor, met prachtige mannenkoormuziek die mij in die samenzang vaak kippenvel bezorgt. Volgend jaar, over 53 weken, geven we een concert met Weense klanken. Ik verheug me nu al op dat concert, zeker sinds ik op Youtube een Weens mannenkoor An der schönen blauen Donau hoorde zingen. Ik zou zeggen, of het nu jeugdsentiment, verfijning of verminderde pretentie is, het wordt sowieso een prachtig concert voor jong en oud. Hoort, zegt het voort en noteer maar vast in je agenda van volgend jaar:

                 zondagmiddag 19 oktober 2025

            in de Grote Zaal van de Phil in Haarlem

PPS. Vertel gerust wat over je eigen muzikale ontwikkeling als reactie, misschien krijgen andere lezers of ik daardoor een nieuwe golf.

PPPS. Op de avond vóór het concert met het koor zingt uitgerekend Floor Jansen in de Phil in Haarlem; ga ik heen.

____________________

1)Music through the ages: Trends in musical engagement and preferences from adolescence through middle adulthood. Cambridge 2013.

2)Professor Tom ter Bogt, hoogleraar popmuziek in Utrecht: “Je blijft meestal in de stroom die je tijdens je vroege adolescentie al interessant of leuk vindt. Dit betekent dat je wel van favoriete artiest kunt wisselen, maar je blijft dezelfde type muziek leuk vinden. Er is echter één uitzondering en dat is dat met name wanneer je ouder wordt, je gevoeliger wordt voor klassiek en jazz”. (Interview met professor Dr. ter Bogt Quest 31 Mei 2019)

O O O O O O O O O O O

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Op http://dewereldenvanjan.blog kun je je aanmelden voor wekelijkse toezending; je kunt daar ook alle voorgaande berichten bekijken.