GEDACHTEN OVER DE DOOD

In deze tijd van het jaar, waarin het steeds donkerder wordt, de blaadjes vallen en mensen op de radio naar de Hart en Ziellijst luisterden 1), wordt vaak stilgestaan bij de overledenen. Op 2 november was het Allerzielen, voor katholieken de dag om te bidden voor de zielen, het deel van een mens dat na de dood bij God kan doorleven. In dit stukje vandaag gaat het over het aardse gebeuren. Het fenomeen dood.

Organismen

Wij zijn allemaal, net als een plant, een schimmel en een dier, een levende, materiële entiteit die zich door middel van biologische processen, zoals een eigen stofwisseling, gedurende een bepaalde tijd in stand houdt.

Het kenmerk van organismen is dat zij een reproductief karakter hebben. Uit het ene organische element wordt een volgende direct of indirect gemaakt. Een tweede kenmerk is dat zij een beperkte levensduur hebben. Misschien is dat ook ontstaan doordat organismen die zich én reproduceren én niet doodgaan elkaar uiteindelijk verstikken. Misschien is dat in het begin ook steeds gebeurd, maar bleven uiteindelijk die soorten over die net lang genoeg leefden om de reproductie in stand te houden, door wat wij waarschijnlijk wel een genetisch foutje zouden noemen.   

Blijven leven: dat is niet de bedoeling 

De dood, en daarmee het einde van een enkel exemplaar van een soort, is een absolute noodzaak. Ieder individu kan proberen het te rekken, maar uiteindelijk is dat niet de bedoeling!  

Zien we niet nu al dat er een soort is die alles overwoekert, een soort waarvan er in een eeuw tijd vier maal zoveel op aarde rondlopen, waar nauwelijks genoeg voedsel voor is terwijl er nog zoveel bijkomen? En dat er weliswaar landen zijn met een daling van de bevolking, maar dat dat nog ruim gecompenseerd wordt door landen waar het omgekeerde het geval is, door culturele, religieuze of gezondheidsverschillen, of om politieke redenen 2) 3). En zien we niet dat al het oppervlak dat daarvoor geschikt is al wordt gebruikt voor de voedselinname en andere activiteiten van die soort? En dat er veel andere soorten zijn die daardoor zijn verdwenen? En dat er dan wetenschappers zijn die met een vrolijk gezicht beweren dat met een aantal medicijnen en protheses de mens wel 150 jaar kan worden? 4) Ik moet er niet aan denken (“Het kabinet is voornemens volgend jaar de pensioengerechtigde leeftijd naar 124 jaar en 10 maanden te brengen”). Of misschien is het juist heel goed om daaraan te denken. 

Lekker belangrijk 

Volgens sommige berekeningen zijn er in de loop van de geschiedenis al meer dan 100 miljard mensen overleden. Van al deze mensen herinneren de ouderen onder ons er misschien een honderdtal, over een beperkt aantal anderen is wel iets geschreven of ze hebben zelf iets achtergelaten, maar die hebben we persoonlijk niet gekend.  

Jacques Klöters vroeg op zijn Facebookpagina wie er nog iets wist over zijn overgrootouders. Ik antwoordde: “Niets”. Ik kreeg een reactie van mijn nichtje: “Kom op, Jan, ze hadden in Amsterdam een broodwinkel Zeezicht in de Torensteeg. En in het pand om de hoek hadden ze Samurai als lodgers die daar hun po ledigden uit het raam.” Mijn achterkleinkinderen (overigens nog lang niet in zicht) zullen zich misschien ook maar een enkel anekdotisch feit over mij herinneren. Veel verder zal het niet gaan. Zo belangrijk kun je zijn.  

Meer leven na de dood 

Kortom, het einde van het lichaam en de persoon is onafwendbaar en het lichaam is dan aan de natuur voor verdere afhandeling en daar weten andere levende organismen hun weg wel in te vinden. Paul Kusters publiceerde in het Haarlems Dagblad een cartoon ter gelegenheid van de Dag van de Filosofie waarin de vrouw van een echtpaar op leeftijd tegen haar man zegt: “Zeg Henk, Wist je dat in jouw dode lichaam uiteindelijk straks meer leven zit, dan nu?”.

Vanuit de mensheid als geheel, maar ook vanuit de gehele aarde bezien, is de dood een zegen. Stel je voor, die 100 miljard mensen hadden nu nog geleefd! Dan is het toch jammer dat dat besef niet is doorgedrongen tot de individuele wezens, zodat zij zich met hart, ziel en lichaam erop kunnen verheugen om bij te dragen aan dat wat toch een noodzakelijkheid, een goede zaak, mag heten.  

Bang voor de dood 

Het gebeurt me soms, als ik net in slaap ben gevallen, dat ik het idee heb in een diepe put te vallen en dan schrik ik als een gek wakker, met snelle ademhaling alsof ik te lang onder water heb gezeten. Ik denk dat het komt doordat ik soms een apneu heb en dat mijn lichaam er dan plotseling achter komt dat het toch tijd wordt dat er wat nieuwe adem binnenkomt. Het gebeurt daarbij dan ook wel dat de ademteug die dan volgt zoveel lucht tegelijk binnenhaalt dat mijn keel daarbij geïrriteerd raakt en het lijkt of ik ziek ben. Het is dan wel even schrikken. Maar om nou te zeggen dat ik bang voor de dood … 

Ik word ook nu nog wel eens in paniek wakker met de gedachte: “Ik word al 55 jaar!” En dat terwijl ik al een jaar of twintig ouder ben. En dat dat toch wel heel erg is. Maar om nou te zeggen dat ik bang ben voor de dood … 

Een paar weken geleden droomde ik dat er bij ons werd aangebeld. Ik deed de deur open, het was donker, maar een lichtgevende nevel kwam mijn kant op. Voor de deur stond een figuur waarvan ik alleen de contouren zag; de donkere vorm van een lange pij met een puntmuts met zijn rug naar me toe. Ik werd bang en wilde snel de deur dicht duwen met mijn voeten, maar hoe ik ook duwde, ik kreeg de deur niet helemaal dicht. Toen werd ik wakker met kippenvel van mijn grote tenen tot mijn kale kruin. Maar om nou te zeggen dat ik bang ben voor de dood … 

Ik schrijf nu stukjes, vanuit een innerlijke drang. Ik heb daar een beeld van, van hoeveel het er moeten zijn en wanneer ze af moeten zijn. Ik heb daarbij een onrustig gevoel, vol ongeduld. Ik moet nog veel doen. Ook nog andere dingen. Het is nog niet af. Doodgaan past eenvoudigweg niet in mijn beeld. Maar om nou te zeggen dat ik bang ben voor de dood …  

Ten slotte ter overdenking 

In managementboeken wordt over bedrijven en instellingen gezegd dat ze moeten kijken wat hun toegevoegde waarde is voor de klant en dat ze wereldwijd moeten denken, maar lokaal handelen. Als we de mensheid zouden zien als een bedrijf dat diensten levert aan de rest van de aarde, wat zou dan het product zijn? En als we dan globaal denken en lokaal (zeg maar op individueel niveau) handelen hoe zou dat er dan uitzien en hoe zouden we dan met de dood omgaan? 

O O O O O O O O O

1)Inmiddels opgegaan in De Klassieke Top 400.

2)De Turkse president Erdogan heeft zijn in Europa levende landgenoten opgeroepen meer kinderen te nemen om zo de invloed te vergroten. „Neem niet drie, maar vijf kinderen”, zei hij tijdens een campagnebijeenkomst in Eskisehir in het westen van Turkije. Meer kinderen is volgens Erdogan een antwoord op het onrecht dat Turken in Europa wordt aangedaan doordat landen als Nederland en Duitsland Turkse ministers geen campagne laten voeren voor een referendum in april. DeTelegraaf, 17 mrt. 2017

3)In Nigeria, een land met ruim 220 miljoen inwoners, lag in 2022 het gemiddelde aantal kinderen per vrouw op 5,3 en de religieuze hoofdstromen aldaar, christelijk en mohammedaans, laten niet toe dat daar al te veel beperkingen op worden gelegd; abortus is daar verboden. Verwacht wordt dat de bevolking daar tot 2050 nog met 150 miljoen inwoners groeit. Bron: businessinsider.nl 6 feb 2023.

4)De excentrieke Britse wetenschapper Aubrey de Grey gelooft zelfs dat mensen 1000 jaar oud kunnen worden en dat de eerste die dat bereikt nu al op aarde rondloopt.

Illustratie: Johan Leo Koet

Vind je deze berichten leuk, aarzel dan niet ze door te sturen aan anderen.

Op de website http://www.dewereldenvanjan.blog kan iedereen zich aanmelden door zijn mailadres daar achter te laten.

Op http://www.dewereldenvanjan.blog vind je ook alle eerder verschenen berichten

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com