OVER DE STILTE BINNEN EN BUITEN

Volgende week zondag 29 oktober is het de Nationale Dag van de Stilte. Drie dagen later is het Allerheiligen en de dag daarna Allerzielen. Ik zal aan deze drie dagen aandacht besteden op deze zondag en de twee volgende. En dan begin ik dus met de stilte, omdat ik daar een groot liefhebber van ben (ook van keiharde rock trouwens, maar dit dus even terzijde). 

In de natuur

Als je lekker wandelt in de bossen of duinen zul je altijd wel geluiden horen van beesten, ritselende bladeren en de wind die door de bomen waait. Als ik met mijn geliefde op Landgoed Koningshof ben kunnen we soms ervaren dat de wind bijna nooit met één constante snelheid door de bomen gaat, maar dat windvlagen soms aan de ene kant beginnen en helemaal te volgen zijn naar de andere kant van het bos, waarbij je ook kunt horen dat het geluid dat de wind maakt verschilt afhankelijk van de boomsoorten en dat het dan geleidelijk overgaat in het geluid van de trein van Overveen naar Zandvoort.  

Ik was een keer met een mede-hotelgast in de buurt van Chur in Zwitserland de bergen ingetrokken en we stonden op een gegeven moment 1000 meter boven een stuwmeer, met om ons heen een bergketen met gletsjers. Ik was er helemaal van onder de indruk, vooral door een ongekende stilte daarboven. Dat genieten werd onderbroken door zijn enthousiaste uitroep: “Weet je wat me nou leuk lijkt? Om hier met een motor over deze bergtoppen te scheuren!” De betovering van die stilte daarboven was ruw verbroken.

Als het ergens mooi stil is, maakt de opmerking “Wat is het stil, hè?” al meer kapot dan je lief is.

Van natuurgeluiden kun je van binnen stil worden. Op Youtube zijn heel veel natuurfilmpjes te vinden met heerlijke geluiden erbij 1) en Spotify heeft een playlist “Nature Sounds”, die na dik zes uur gewoon weer opnieuw begint. Toch is niet alle stilte in de natuur aangenaam: de stilte voor de storm of vlak voor een hele dikke onweersbui kan bij mij soms huiveringen bezorgen. 

Huis-, tuin-, keuken- en mensgeluiden

Wij horen best wel veel vogels in onze tuin, maar in het weekend worden ze toch wel overstemd door een leger van heggenscharen, bladblazers, grasmaaiers, luchtbed- en zwembadopblazers en hogedrukspuiten en er wordt ook altijd wel om ons heen geboord. Maar alles went, net zoals de geluiden in huis, zoals de afzuigkap, de koelkast, de luchtverversing (in elk nieuwbouwhuis permanent aan), de cv, het doorspoelen van de wc, etc. 

Praten en schreeuwen waar of wanneer dat niet gepast is, dat levert de grootste ergernis op. We kennen daar natuurlijk allemaal wel voorbeelden van, thuis als je buren het te bont maken, op de camping in de nacht, die pratende mensen achter je in de bioscoop.  Maar het duidelijkst werd dat toen de 2-minuten-stilte op de Dam in Amsterdam in 2010 door één man werd verbroken. Miljoenen mensen hebben het ter plekke of via de televisie meegemaakt en heel Nederland kent van die paar seconden het begrip “Damschreeuwer”.

Een bijzondere plek is ook de Stiltecoupé in de trein. Ik heb een groot aantal jaren dagelijks twee uur in de trein gezeten en koos altijd voor de Stilte-coupé. In het begin had ik er wel moeite mee om pratende medereizigers er op te wijzen dat ze geacht werden niet te spreken. Dan zat ik me te ergeren en was het noch buiten noch binnenin mij stil. Maar later durfde ik wat gemakkelijker te reageren en als dan twee meisjes kwebbelend hun plaats innamen, had ik ze al vóórdat de trein zich in beweging had gezet op het bordje “Stiltecoupé” gewezen en waren ze direct vertrokken.

Muziek en stilte

Componisten in allerlei genres spelen graag niet alleen met harder en zachter, sneller of trager, maar gebruiken regelmatig ook de stilte. Dat kan de uitkomst zijn van een verstillende passage waar niets anders dan stilte op volgt, dat is overgebracht in de hoofden van het publiek dat vanzelf ook het applaus nog even uitstelt. Maar ook kan het de uitbeelding zijn van de stilte voor de storm. Met ingehouden adem wacht iedereen op wat gaat komen, een spanning die geen ruimte laat voor gedachten, er is niets anders dan de tijd, totdat de ontlading komt. 

Samen met medezanger en vriend Dick Kreuger heb ik afgelopen jaren ruim dertig concerten georganiseerd in de zaal van Gebouw Zang en Vriendschap in Haarlem die er speciaal op waren gericht om een situatie te creëren die tot een stille geest zou kunnen leiden bij de bezoekers. De concerten onder de noemer Musilenzio waren een afwisseling van verstillende muziek en periodes zonder muziek. Dat was niet voor iedereen een feest, want er waren ook bezoekers die onrustig werden van die stilte en de zaal zijn uitgelopen. Maar we hadden een trouw publiek waarvan velen zeiden: “We zijn gekomen voor de muziek, maar we komen terug voor de stiltes.” Een beeldimpressie 2) vind je hier, met muziek van Gregorio Allegri Miserere, die wij afspeelden op de Dag van de Stilte op 27 oktober 2019.

Door de eeuwen heen is er gezongen op religieuze teksten, vaak met veel herhalingen. De bedoeling is door die teksten én de herhalingen dichter bij een religieuze ervaring te komen, doordat daarin bijvoorbeeld de dankbaarheid voor en de onderwerping aan de allerhoogste wordt bezongen. In de jaren 60 en 70 waren vaak groepen in oranje gewaden gestoken volgers van de Hare Krishna beweging op straat te zien en te horen, bijvoorbeeld in Amsterdam, als zijn hun “Hare Krishna, hare Rama” zongen. Chanten, het zingen van religieuze spreuken, mantra’s, wordt tegenwoordig ook veel beoefend in het westen, bijvoorbeeld in yoga- en meditatiegroepen. Ik kijk en luister heel graag naar deze: “Sa re sa sa” (Oneindigheid is overal. Creativiteit is overal) gezongen door Nirinjan Kaur 3).

Het temmen van de geest

De Grote Aandachttrekkerij (www.dewereldenvanjan.blog aflevering 39) maakte al duidelijk dat we moeite hebben onze aandacht te richten. En stilte in je hoofd is misschien wel het moeilijkste wat er is. 

De geschiedkundige Yuval Noah Harari had zijn grote werken (Sapiens, HomoDeus en 21 Lessen voor de 21e eeuw) nog niet geschreven toen hij begon met het beoefenen van Vipassana, een meditatietechniek die uit weinig anders bestaat dan het volgen van je ademhaling. De eerste keer begon hij er met goede moed aan, maar toen merkte dat hij na tien seconden zijn aandacht al niet meer bij zijn ademhaling had. Toen dacht hij: “Hoe kan ik nou die hele grote geschiedenis van de mensheid bestuderen en daar nuttig dingen over bedenken als ik niet eens tien seconden met mijn aandacht bij mijn ademhaling kan blijven!” En hij besloot daarin te gaan oefenen en oefenen en hij heeft nu, zeer vele jaren later, drie majestueuze werken op zijn naam en hij is nog steeds twee uur per dag bezig met zijn meditatie-oefeningen. 

Later zal ik nog schrijven over enkele andere wegen die mij geholpen hebben om wat meer rust in mijn hoofd te krijgen. Uiteindelijk is het vaak zo dat het buiten mooi stil is, maar dat ik dat niet kon of kan horen door het lawaai in mijn hoofd.

1) Video met natuurgeluiden 

2) Beelden uit de zaal van Gebouw Zang en Vriendschap; muziek: het Miserere van Gregorio Allegri, uitgevoerd door Tenebrae

3) Nirinjan Kaur sings “Sa Re Sa Sa” Live at Sat Nam Fest East 2012

Muziek begint op 3:45. 

Illustratie: Johan Leo Koet

Vind je deze berichten leuk, aarzel dan niet ze door te sturen aan anderen.

Op de website http://www.dewereldenvanjan.blog kan iedereen zich aanmelden door zijn mailadres daar achter te laten.

Op http://www.dewereldenvanjan.blog vind je ook alle eerder verschenen berichten

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com