OVER RELIGIES
In het denken en het gevoelsleven van veel mensen op deze aardbol speelt religie een belangrijke rol. In het maatschappelijke, culturele en sociale leven hebben religies al eeuwen een vooraanstaande plaats.
Ik kom uit een rooms-katholieke familie. We waren niet overdreven streng denk ik, maar wel duidelijk katholiek. Mijn opa aan vaders kant was actief in het kerkkoor (hij was secretaris!) en mijn opa aan mijn moeders kant zat in het kerkbestuur van de parochie (hij was accountant, zal dus wel penningmeester geweest zijn). In mijn schooltijd, als peuter en kleuter bij de nonnen, op de lagere school bij de Broeders van Saint-Louis en op de middelbare school bij de jezuïeten, werd het geloof er toch wel goed ingebracht. Met kerkgang, bidden, biechten en veel verhalen. Verhalen over heiligen, engelen, de zondeval, duivels die altijd om een hoekje meekeken of ze je konden verleiden, waardoor je een zwarte ziel zou krijgen, en een privé-engel die dat dan weer moet zien te voorkomen. “Iedere mens heeft zulk een engel; het is zijn engelbewaarder” stond er in de catechismus.
Vandaag
Op de Lagere School kregen we al gauw ingestampt wat we moesten geloven. In de eerste klas, ik denk dat ik nauwelijks zeven jaar was, moesten we de Twaalf Artikelen van het Geloof en de Vijf Geboden van de Heilige Kerk heel vaak opzeggen. Ik begreep er niet zoveel van, één God in drie personen (ik zag ze samen op een wolkje zitten), maar ik verstond het ook niet goed, heb ik achteraf moeten vaststellen. “Ik geloof in (..) Jezus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer, (..) die opgestegen is ten hemel, zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader, vandaar zal Hij komen oordelen de levenden en de doden“. Ik had verstaan dat hij vandaag zou komen om te oordelen. Elke dag keek ik dan door het raam, waardoor je de hoofden kon zien van volwassenen die door de gang liepen, om te kijken of Jezus er al aan kwam. Niet leuk, want ik dacht dat oordelen betekende dat hij bij iedereen zijn oor in tweeën zou scheuren.
Ik ben ook nog een paar keer misdienaar geweest. Een klasgenootje van mij, ik weet zijn naam niet meer, deed dat ook en had een oefensetje met kelk, misboek en een belletje. Geen miswijn. Zo hebben we samen de mis doorgenomen. Bijzonderheid is wel dat hij op een gegeven moment de laatste was in de klas die nog in Sinterklaas geloofde. Wij probeerden hem nog duidelijk te maken dat het anders was, maar hij wist zeker dat zijn vader ’s avonds de deur opendeed en dat Zware Piet dan binnenkwam om zijn schoen te vullen. Er moet daarna toch een barstje zijn gekomen in zijn idee dat je alles maar moet aannemen wat je ouders je vertellen.
Toeval
Bij mij kwamen de barstjes snel toen ik eenmaal op de middelbare school was. Na mijn zestiende hield het bezoek aan de kerk op. Ik kon er ook niet meer warm voor lopen. Ik constateerde op een gegeven moment dat verreweg de meeste mensen die een geloof aanhangen hetzelfde geloven als wat hun ouders geloofden. En dat zou dus uiteindelijk betekenen dat het toeval van waar je bent geboren bepaalt welke waarheid je aanneemt. En dat jij en ik, als we in Pakistan waren geboren, net zo overtuigd zouden zijn van de waarheid van de Islam als in India van het Hindoeïstische geloof. En dat idee haalde bij mij toch veel weg van dat absolute dat in de meeste religies te vinden is.
Vragen moeten beantwoord worden
Er wordt wel gesteld dat religies een antwoord zijn op vragen die op een andere manier niet beantwoord konden worden. Over donder en bliksem, over ziektes en over waarom we hier eigenlijk zijn, over leven en (vooral) dood. Alles wat niet verklaard kon worden, moest dan dus het werk van een hogere macht zijn.
Het kan zijn dat mensen ’s avonds elkaar spannende verhalen gingen vertellen over die hogere machten en dat sommige verhalen van generatie op generatie verteld bleven worden en dat dat op een gegeven moment werd vastgelegd in geschreven teksten die dan steeds meer werden verspreid, geautoriseerd door machthebbers, als waarheid werden aangenomen, een waarheid die dan ook wel naar de hand werd gezet van die machthebbers. En dat werden dan de grote religies.
Almachtig en eeuwig leven
De basis van veel religies, zoals het christendom en de islam, is het bestaan van één entiteit die alles geschapen heeft, inclusief mensen met vanzelfsprekende beperktheden, een macht die ook normgevend is, op individueel niveau alle feiten constateert en als aanklager en rechtspreker fungeert. Die alles in zijn macht heeft en toch van alles laat gebeuren. Ik kan me dat niet voorstellen. En dat is al zo vanaf mijn zestiende denk ik.
En de meeste religies gaan uit van een leven na de dood. Dat is het mooiste dat de religies beloven. Want als je hier goed leeft (én in de betreffende God gelooft) word je daarna eeuwig gelukkig. En ook dat is iets dat ik niet geloof. Ik vermoed dat ik na mijn dood als Jan nergens meer ben en ik heb dan dus niets meer te vertellen. Daarom ga ik ook nu zeker niet vertellen wat er op mijn begrafenis moet gebeuren. Ik zou daarbij mijn hand overspelen, want ik zal nooit weten of het zo zou worden uitgevoerd.
Speciaal gevoel
De plaats die religie in mijn leven inneemt is veranderd sinds mijn pubertijd. De waarheden van de kerk zijn niet meer mijn waarheden. 2) Toch hou ik van kerkgebouwen, de vaak enorme ruimten waar ik meteen na binnenkomst wil gaan zitten om de rust om mij heen en het gevoel van geborgenheid te ervaren. En ik zing (ook) religieuze muziek met ons koor, die mij vaak ontroert met hun “hemelse klanken”. Zij geven mij een speciaal gevoel, misschien zoals vroeger. Een soort niet nader te omschrijven “religieus gevoel” is dan dichtbij. En dan moet ik zeggen dat het toch wel leeg zou zijn als we helemaal geen kerken en kerkhistorie meer hadden en dan ben ik dankbaar voor al het moois dat we daar nu nog van kunnen ervaren.
1) Het grootste deel van de wereldbevolking (85%) zegt een religie aan te hangen, waarvan het christendom (30 procent van de wereldbevolking), de islam (24 procent), het hindoeïsme (15 procent) en het boeddhisme (6%) de grootste zijn. (Bron: website Amnesty International)
2) Het percentage Nederlanders in de categorie “Geen kerkelijke gezindte” is tussen 1975 en 2022 gestegen van 27 naar 57%. (Bron: CBS)
O O O O O O O O O
Illustratie: Johan Leo Koet
Aanmelden voor (gratis) wekelijkse toezending: op de website http://www.dewereldenvanjan.blog; daarop vind je ook alle eerder verschenen berichten
Bericht niet ontvangen? Check je spambox
Reageren naar Jan: mail naar koetjwm@gmail.com
Reacties zijn welkom; reacties die je hieronder invult kunnen voor andere lezers zichtbaar worden
De werelden van Jan ... en alleman 
Geef een reactie op Jan Koet Reactie annuleren