OVER WAT WE HEBBEN MET DINGEN

“Hebben is houden”, zeiden mijn klasgenootjes op de lagere school en “Eens gegeven blijft gegeven”. Bezit is een belangrijk onderwerp in het leven. Hebben is houden, maar ook: je verhouden tot dat bezit. In deze blog kom je verschillende manieren tegen waarmee je naar je spullen kunt kijken.

Je hebt spullen die je lief hebt en andere waar je wat onverschillig tegenover staat. Het eerste waar ik aan dacht was mijn Waterman vulpen, een merk waarvan ik later ook een ballpoint en een vulpotlood kreeg. Ik gebruik ze al meer dan tien jaar niet meer, maar ik bewaar ze nog wel in hun originele verpakking en heb ze altijd heel mooi gevonden. Het tweede voorbeeld van spullen waar ik gehecht aan ben geweest waren mijn horloges, altijd simpel met een witte wijzerplaat en zwarte aanduiding van de uren. Vulpen en horloge hoorden tot mijn standaarduitrusting als ik naar kantoor ging en hoorden gewoon bij mij.

Mode

Ik ben niet zo op kleding gericht, maar ik kan moeilijk afstand doen van kleren die eigenlijk al te versleten zijn om nog aan te trekken. Thuis heb ik altijd één van mijn oudste truien aan. En ik koop, omdat ze gewoon lekker lopen, al zeker vijftien jaar dezelfde schoenen, ondanks de akelige naam: Air Force One van Nike. Pas geleden werd ik door jongens van een jaar of 17 aangesproken: “Mooie schoenen, meneer!”. Ik bedankte ze voor het compliment en moest lachen toen ik zag dat zij precies dezelfde schoenen aan hadden. Als je lange tijd hetzelfde gekleed gaat komt er altijd wel een moment dat het (weer) in de mode komt. 

De timmerman

Ik ben op het onderwerp houden van een zaag gekomen door een mooi verhaal met die titel van mijn ex-collega, vriend en wandelmaat Evert. Hij schreef daarin over zijn reeds lang overleden schoonvader.

“Mijn voormalige schoonvader – tot laat in zijn leven timmerman en samen met zijn broer mede-eigenaar van een houtzagerij annex timmermanswerkplaats –  hing elke zaterdagmiddag tegen 3 uur een bordje GESLOTEN op de voordeur van zijn zaak. Dan begon hij zijn gereedschap en materialen op te bergen. Onderwijl sorteerde hij gereedschap uit dat geslepen moest worden: beitels en zagen. Dat deed hij door met zijn eeltige vingers langs de snij- en zaagvlakken te gaan. Na het opruimen begon het slijpen. Beitels gingen langs een slijpschijf. Zagen werden in een bankschroef gezet, met een driekantig vijltje werd tandje voor tandje bijgeslepen. Dat was een secuur werkje: elk tandje kreeg een beurt waarbij mijn schoonvader onderwijl oplette dat de tandjes lijnrecht in twee lijnen kwamen te staan met zijn broertjes – links en rechts van het zaagblad. Als je langs zo’n zaagblad keek, zag je de tandjes aan weerskanten ervan glinsteren. (…) Soms zaagde ik ook eens wat in die werkplaats. Hij heeft mij geleerd dat je niet moet duwen of sleuren aan een zaag. “De zaag wil het werk zelf doen. Je hoeft hem alleen maar rustig heen en weer te bewegen en te leiden langs de potloodstreep. Hoe meer je zelf trekt en duwt, hoe moeilijker je het hem maakt om die streep te volgen. Aandacht en liefde, daar komt het op aan… “   

Eén van de belangrijkste bases voor de ontwikkeling van de mens is het bedenken, maken en slim gebruiken van gereedschappen. Gereedschap zoals een zaag is eigenlijk een soort verlengstuk, een hulpstuk, van je eigen lichaam en daar is de mensheid steeds inventiever in geworden, waardoor we andere dingen kunnen maken, van vorm doen veranderen, ons verdedigen tegen gevaar en bijdragen aan het verkrijgen van voedsel.

In de actie worden we één met het instrument en wordt het instrument als het ware een deel van onszelf. In het Japanse boogschieten is die eenwording en zelfs het verdwijnen van jezelf als zodanig een doel op zich.

Auto’s

Over auto’s hebben we het al eerder gehad en ik deel, samen met mijn geliefde, de gewoonte van Evert om zijn auto, als die weer uren lang tevreden snorrend zijn diensten heeft geleverd, bemoedigend en dankbaar schouderklopjes te geven en lieve woordjes toe te voegen. Zeker zo’n oudje als wij hebben heeft zoiets nodig, omdat hij (of is het een zij?) misschien anders bij de aanblik van al dat jonge grut dat steeds voorbijschiet op de snelweg zou kunnen gaan lijden onder een, volkomen onterecht, minderwaardigheidsgevoel.

Verzamelen

Er zijn veel mensen die verzamelen. Zo heb ik meer dan 100 Boeddha-beeldjes die ik in de jaren ’70 en ’80 kreeg, omdat ik er al een paar had, ik altijd moeite heb gehad om verlanglijstjes te maken, het blijkbaar een leuk cadeautje werd gevonden om mij op mijn verjaardag te geven en omdat ze mooi pasten bij de andere Boeddha-beeldjes in de Lundiakast. Ik ga ze op een goed moment verkopen, want ze zitten nu al dertig jaar in een grote kist.

Van de in 2002 overleden dichter/schrijver/TV-presentator Boudewijn Büch is bekend geworden dat hij elke dag gemiddeld tien boeken gekocht moet hebben, want hij had bij zijn dood 100.000 boeken in huis. Hij zal ze niet allemaal gelezen hebben, dus ging het “om de heb” 2). Er zijn mensen die helemaal geen afstand kunnen doen van alles wat eenmaal in hun huis is, zij nemen het “hebben is houden” heel letterlijk. Zij plakken ook geen Nee/Nee-sticker op hun deur, laat maar komen. Ik kan me moeilijk voorstellen dat ze in die situatie met alle individuele spulletjes een band hebben. Het wordt wel “hoarden” genoemd en het wordt in de psychiatrie behandeld als een afwijking, een psychische stoornis.

Kwijt

Ik schreef al eens over “het mannetje”, de bestuurder van een kleine speelgoedjeep die ik had toen ik een jaar of vier, vijf was. Ik was hem kwijt, maar heb er niet om getreurd, want in mijn fantasie was hij er altijd nog en nam ik hem overal mee naar toe en nam hem ook mee op wandelingen met het gezin. Probleem was dat hij niet zo snel was, we moesten soms allemaal op hem wachten. Omdat hij er in mijn fantasie altijd was kon ik hem dus ook nooit kwijtraken.

Maar zo makkelijk gaat het niet altijd met verlies van spullen. Als er aangename herinneringen aan zijn verbonden kan het best een tijdje duren voordat je er overheen bent als je iets kwijt bent geraakt of het kapot is gegaan.

En opruimen is weer een verhaal apart. Je constateert dat iets je niets meer te bieden heeft, alleen maar in de weg staat. Ik neem dan gemakkelijk afscheid en vergeet daarbij het eerst met aandacht in de hand te nemen en te danken dat het mij gediend heeft; dat is wat de opruimgoeroe Maria Kondo 3) ons adviseert op basis van de Japanse Shinto-gedachte dat in alles een ziel zit en een bron heeft waaruit ook wij zijn gemaakt. Ik heb het nog niet uitgeprobeerd, maar misschien maakt dat het wegdoen van spullen wel makkelijker.

Stukje van jezelf

De verbinding die je met je eigen spullen hebt, speelt ook met gemeenschappelijk bezit. Toen de Parijse Notre-Dame in brand stond en een torenspits brandend naar beneden stortte zei een toeschouwer: “Het is toch een stukje van jezelf dat verloren gaat”.

De spullen die je zelf of samen met anderen hebt en waar je aan gehecht bent maken deel uit van jezelf, van wie je denkt dat je bent, van je identiteit. Hoe meer dat het geval is, des te meer zullen we ze met respect behandelen en des te lastiger valt dan het afscheid.

________________

1) Het hele artikel van Evert stuur ik je graag als je me mailt naar koetjwm@gmail.com. In het artikel meer persoonlijke ervaringen van Evert en een uitgebreide bespreking van wat filosofen en andere schrijvers over de relatie mens-dingen hebben gezegd. 

2) Uit: Jaco Berveling. Hebben is houden. 2009

3) Maria Kondo. Opgeruimd! de manier om orde en rust in je leven aan te brengen. 2015

O O O O O O O

Foto: pexels.com pexels-skitterphoto-9280

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com.

Vergeet niet anderen te attenderen op http://www.dewereldenvanjan.com; op die website kun je je aanmelden voor toezending van artikelen van Jan en daarop vind je ook alle (68) eerder uitgebrachte artikelen.