OVER HET WIJS MAKEN VAN DE KAT, JEZELF EN ANDEREN

In de wereld van het denken zijn de dingen vaak niet wat ze lijken. Het is niet altijd zo eenvoudig als 1 + 1 = 2. Wij horen van alles zeggen om ons heen en wat gaan we daarvan voor waar aannemen? 

En als we zelf iets zeggen, is dat dan wel de waarheid? Ik mag zelf graag een beetje overdrijven of een veronderstelling als feit presenteren. Mensen die mij goed kennen weten dat ook wel. 

En dan is er ook nog eens de manier waarop we met elkaar discussiëren: worden dan wel de goede argumenten genoemd of zijn het schijnargumenten of afleidingsmanoeuvres, oftewel drogredenen? 

Liegbeest

“Je bent een liegbeest, een jokkebrok, van achter en van voren, maar ga er alsjeblieft mee door want het is zo grappig om te horen”. Dat is de tekst van een grappig liedje uit de Stratemakeropzee-show met Aart Staartjes, Wieteke van Dort en Joost Prinsen 1).  Daarin wordt luchtig gedaan over liegen; door een kind dat lekker aan het opscheppen is. Maar ik las dat volwassen mensen, wereldwijd gezien, gemiddeld twee keer per dag liegen. Misschien toch wel zorgelijk.

Er zijn natuurlijk leugentjes om bestwil. Maar de vraag is dan wel altijd: bestwil voor wie? Als je appt: “ik ben onderweg” dan is de andere kant gerustgesteld; maar je moet dan wel snel je laatste biertje nog wegwerken, anders werkt het averechts. Ben je dan een liegbeest? 

Ik heb eerder geschreven dat ik “midden in een galopperende kudde van wel 80 paarden” heb gestaan, terwijl het er misschien 67 waren. Maar om nou te zeggen dat ik een liegbeest ben….

De Processie van Echternach

Van de week vertelde ik mijn kinderen iets over de Processie van Echternach. Een religieuze optocht in Echternach die al eeuwen jaarlijks wordt gehouden, zei ik, waarbij ze in Echternach in het verleden vier stappen vooruit deden en drie achteruit. 

Maar een paar weken daarvóór heb ik tegenover tafelgenoten met stelligheid betoogd dat die vier vooruit en drie achteruit helemaal nooit heeft bestaan als vaste manier van voortschrijden in Echternach, maar dat dat gewoon te maken had met een grote drukte, waarbij opstoppingen kunnen bestaan zoals op de snelweg, waarbij opeenvolgende rijen als een harmonica in elkaar schuiven, waarop de ongemakkelijkheid daarvan tot een reactie leidt en de achteropgekomen rijen gewoon weer werden teruggeduwd. Ik vertelde het alsof ik dat gewoon wist, maar het was maar een bedenksel ter plekke. Maar om nou te zeggen dat ik een liegbeest ben…..

Drogredenen

In het gesprek hieronder zeg ik van alles, maar weerleg ik toch de aantijging niet. Let maar op:

Een vriend van mij zegt: “Je bent een liegbeest”. Dat kan ik sowieso niet hebben omdat ik er al niet tegen kan als ik mijn ongelijk moet bekennen. Als ik dan ook nog eens gelogen zou hebben volgens mijn vriend, dan komen hier mijn mogelijke antwoorden op de aantijging:  

• Je bent zelf een jokkebrok (“jij-bakken”, zegt niets over mijn gedrag)
• Niemand die ik verder ken vindt mij een liegbeest” (beroep op “wat iedereen vindt”, maar niet de waarheid hoeft te zijn)
• Ik zeg je toch, ik ben geen liegbeest (gewoon herhalen)
• Als ik een liegbeest was, zou ik dat zelf toch wel weten? (onjuiste conclusie, ik weet het misschien niet)
• Liegbeesten zijn onbetrouwbaar, nou dat ben ik niet, dus… (cirkelredenering)
• Jij wil zeker de waarheid niet horen, anders zou je mij geen liegbeest noemen” (op de man spelen)
• Straks ga je iedereen een liegbeest noemen (onbewezen hellend vlak).

Nog een bekende: de oma die 108 jaar is geworden en elke dag twee pakjes sigaretten heeft gerookt. Sommige mensen concluderen daaruit dat het met die kwalijke gevolgen van het roken wel meevalt. Dat wordt een overhaaste generalisatie genoemd, die ook wel gebruikt wordt nadat één pilletje een keer heel goed heeft gewerkt. 

Dat zijn dan acht vormen van drogredenen, maar er zijn er veel meer: op de Wikipedia-pagina over drogredenen worden vijftig verschillende vormen van drogredenen opgesomd, er is dus keuze te over.

In de politiek kom je drogredenen heel vaak tegen. De comedian Daniel Arends besprak enkele uitspraken van Geert Wilders in het programma Dit was het Nieuws 3) en hij laat goed zien wat daarin dan niet klopte. 

Maar het gebeurt tegenwoordig op de hoogste niveaus dat er niet alleen met valse redeneringen wordt gewerkt, maar dat er gewoon glashard wordt gelogen (of was dat vroeger ook al zo?)

Complottheorieën

In Nederland gelooft 21% van de bevolking dat er een geheim genootschap is dat wereldwijd aan de touwtjes trekt en een soort stiekeme wereldregering vormt. Cees Zweistra heeft er een boek over geschreven 4). Hij bespreekt daarin de mensen die al eeuwen zondebokken (joden, zigeuners) aanwijzen, er zijn mensen die voor bestaande feiten een nieuwe oorzaak bedenken (Twin Towers, moord op Kennedy, de landing op maan bestond alleen maar in een fotostudio, etc.) en mensen met complete fantasieën over satanische groepen. Ik verwachtte dat dit soort verschijnselen sterk aan het opkomen was, maar een mondiaal onderzoek 5) heeft laten zien dat het complotdenken in de loop van de eeuwen praktisch gelijk is gebleven. Door de media nemen we daar nu wel sneller kennis van, maar dat lijkt geen groei te hebben gegeven in het aantal mensen dat ik complottheorieën gelooft. 

Tenslotte nog een paar gedachten, feiten en overwegingen

Autoriteiten bestaan eigenlijk niet meer. In de satirische Netflix-serie CUNK on Earth geeft Diana Morgen daar een voorbeeld van in een interview met een echte  professor: Anu Ohja OBE, directeur van de  UK National Space Acadamy. Hij vraagt aan haar: “Hoe kom je erbij dat de maan niet echt is?”  Zij antwoordt: “Hij is gewoon niet echt. Ik weet niet of U wel goed onderzoek heeft gedaan, maar mijn vriend Paul stuurde me een video die echt alles onderuit haalt. Kunt u bewijzen dat de maan echt bestaat? Nee he?” 

De antivaxxers werden steeds meer groep. Het werd een soort verbond. En als je je bij de groep thuis voelt blijf je de overtuigingen van die groep trouw en is het moeilijk om je twijfels om te zetten in het afscheid nemen van de groep. 

Afgaan op je intuïtie is alleen maar verantwoord als het gaat over zaken waar je kennis van hebt. De intuïtie is dan het onmiddellijk weten op basis van je ervaring zonder dat je zelf actief je geheugen hebt geraadpleegd. Denk maar aan artsen en voetballers.  

Als je weinig informatie ergens over hebt, moet je er geen mening over geven. Als je er heel veel weet meestal ook niet want dan is het vaak te gecompliceerd. En…..

Van denken word je moe 6)…

Maar dat is geen reden om het te laten; kritisch op je eigen uitspraken, kritisch op die van anderen. 

Van liegen krijg je stress en word je nog vermoeider. Mijn advies: Niet meer doen.

O O O O O O O O O O O 

1)Statemakeropzeeshow, mei 1973. YouTube, “Je   bent een liegbeest”

2)Toch maar even wat research gepleegd. Op Wikipedia spreken ze over drie vooruit en twee achteruit (daar zat ik dus al fout) en, zegt Wikipedia, dat werd afgeschaft in1947 om chaos te voorkomen. Vanaf dat moment worden de deelnemers met elkaar verbonden met witte zakdoeken en springen zij in de maat van de processiemars naar voren, afwisselend op hun linker- en rechtervoet. En daarom noemen ze het ook wel een “Springprocessie”. Daarna zag ik een filmpje uit 1924, dat begint met de tekst  “Three steps forward – Three steps backward” (dat schiet dus helemaal niet op) en op het hele filmpje zie ik wel dansende, langzaam vooruit bewegende groepen, maar niemand loopt achteruit 2). En nu weet ik het niet meer. Ik weet wel dat je Wikipedia niet als autoriteit kunt beschouwen. 

Op Youtube: Dancing Procession Of Echternach (1924). 

3)   Op Youtube: Daniel Arends over Geert Wilders. Dit was het nieuws, september 2015

4)   Cees Zweistra. Waarheidszoekers. 2021

5)   Scientias.nl 1 augustus 2022, in gesprek met Adam Enders

6)   Volkskrant 12 augustus 2022 verwijst naar Frans onderzoek. 

Illustratie: Johan Leo Koet

Vind je deze berichten leuk, aarzel dan niet ze door te sturen aan anderen.

Op de website http://www.dewereldenvanjan.blog kan iedereen zich aanmelden door zijn mailadres daar achter te laten.

Op http://www.dewereldenvanjan.blog vind je ook alle eerder verschenen berichten

Reacties zijn van harte welkom; openbare reacties kun je hieronder plaatsen; reacties naar Jan kun je sturen naar koetjwm@gmail.com