OVER HET ACCEPTEREN VAN HET LOT

Ik was 11 jaar en ging met de twee hoogste klassen van de lagere school voor drie dagen naar Oudenbosch, de hoofdvestiging van de Broeders van Oudenbosch oftewel de Broeders van Saint Louis. Het was een schoolreisje met uitstapjes, kerkdiensten en Vlag Veroveren, één van de vele spellen van vroeger waar ik niets van begreep. Op de heenreis stopten we in Den Haag en daar gingen we kijken naar de tentoonstelling 40 Jaar KLM. Bij de ingang stonden een paar mannen en ik werd uit de lange rij gepikt en moest met ze mee. Het bleek dat ik de 10.000e bezoeker was van die tentoonstelling. En daarom kreeg ik twee retourtjes per vliegtuig van Amsterdam naar Brussel. Ik was wel wat in de war, want ik zei per ongeluk dat ik 12 jaar was en zo kwam het ook in de krant. En in de dagen daarna bleven mijn klasgenootjes maar tegen me zeggen dat ik toch wel een geluksvogel was, waarna ze weer met elkaar gingen spelen. 

Van de reis, die ik uiteindelijk met mijn moeder én mijn vader heb gemaakt, met twee overnachtingen in Brussel, kan ik mij niet zo veel herinneren. De start van het vliegtuig, de Sint-Goedelekathedraal en een uitsmijter waar peper op zat. Die peper was ik niet gewend en dat moment komt nog altijd terug, telkens als ik een uitsmijter eet. 

Toeval bestaat ..

Bij de feiten van het leven spelen toeval en de wetten van de statistiek een grote rol. Zo wordt de toekomst van een pasgeboren baby in belangrijke mate bepaald door waar het toevallig is geboren, welke genen het heeft meegekregen, of het in de baarmoeder prettig was of niet, met welke vrienden hij of zij omgaat, of er nog kruiwagens in de buurt zijn, wat en waar je geleerd hebt, wie je toevallig tegenkomt om een huwelijk mee te sluiten, etc.. Wetenschappers vinden dat niet zo raar: de meesten beschouwen de hele evolutie als een aaneenschakeling van toevalligheden. 

.. of niet ?

Er zijn ook mensen die zeggen: “toeval bestaat niet”. Neem bijvoorbeeld het volgende verhaal, dat een paar maanden geleden in de krant stond. Twee jonge verliefden die in een Aziatisch land woonden mochten niet met elkaar trouwen en besloten elkaar daarom maar niet meer te zien. Dertig jaar later kwamen ze elkaar uiteindelijk weer tegen bij het boodschappen doen op de markt in Nijmegen, waar ze al een paar jaar allebei bleken te wonen, en ze konden uiteindelijk trouwen. In zo’n situatie wordt dan gezegd: Ze waren voor elkaar bestemd en dat ze elkaar weer hebben ontmoet is geen toeval; het moest zo zijn. Dat denk ik dan ook even als ik zoiets lees. 

Maar dit verhaal gaat juist de wereld in omdat het zo bijzonder is, omdat de kans dat je elkaar op deze manier weer terugvindt misschien wel minder dan 1 op een miljoen is. En dat er dus op elke hereniging die op deze manier tot stand komt wel 999.999 gevallen zijn van geliefden die nooit herenigd zullen zijn. Dit stel had de hoofdprijs.

De hoofdprijs: hij kan zomaar vallen

Als we het over toeval hebben en over kans en statistiek denk je al snel aan een loterij. De kans op een grote prijs is verbonden met de hoop en de droom van de deelnemer. Er zijn veel mensen dol op de kans om de hoofdprijs van de Staatsloterij te winnen. Het filmpje waarin mensen zich lopen te verkneukelen op de komende trekking probeert de voorpret te stimuleren. 

Maar we hebben het ook vaak over een stervenskans, waarbij we meestal hopen dat we daarbij niet direct in de prijzen vallen (terwijl de kans op een dodelijk hartinfarct aanzienlijk groter is dan het winnen van de hoofdprijs in de Staatsloterij). 

We worden niet allemaal 81,3 jaar ¹

Als je weet dat de natuur het niet zo heeft uit kunnen kienen dat we allemaal precies even oud worden, weet je ook dat er mensen zijn die eerder overlijden dan gemiddeld; de anderen overlijden later. Vinden we dat normaal? Ik dacht het wel, het zou toch wel heel vreemd zijn als gelijk bij het inschrijven in het geboorteregister meteen het overlijdensregister zou kunnen worden ingevuld en dat je die datum dan meteen op het geboortekaartje kunt zetten. En het moet ook een raar idee zijn om tevoren te weten wanneer je precies dood zult gaan; misschien zullen velen er dan voor kiezen om zelf een eerder moment te bepalen. Ook al hebben we het een en ander in de hand om bij te dragen aan een eerder of later overlijden, de rest is toeval.

Vooral als mensen jong overlijden hebben we moeite om dat te accepteren. We zeggen dan vaak: hij of zij is helaas te vroeg overleden. Als een geliefd iemand uit ons leven stapt, jong en onverwacht, dan doet dat ons verdriet. Dat is de emotie die bij de mens hoort. We weten dat het kan gebeuren maar we hadden er geen rekening mee gehouden. En we hadden hem of haar nog graag gegund zijn of haar plannen af te maken en hadden dat graag nog meegemaakt. We denken graag in termen van continuïteit, dat het leven straks gewoon een voortzetting is van de afgelopen jaren. Maar je zult nooit weten hoe zo’n leven zou zijn gelopen als het niet door de dood tot een einde was gekomen. 

De harde realiteit van het lot

Het valt niet mee om het lot te accepteren. We hebben de neiging om uitkomsten van de wetten van het toeval die ons niet bevallen soms oneerlijk te vinden. Maar dat roepen we natuurlijk niet wanneer ons zomaar iets moois toevalt. 

Het toeval kent geen rechtvaardigheid of onrechtvaardigheid, het heeft geen wil en doet zijn werk zonder aanziens des persoons. En de uitkomst is de realiteit waartegen je je niet kunt verzetten. Ons rest slechts acceptatie. 

[1] Bron: CBS.nl; cijfers levensverwachting van kinderen die in 2021 zijn geboren.

Illustratie: Johan Leo Koet

Aanmelden voor (gratis) wekelijkse toezending: op de website http://www.dewereldenvanjan.blog; daarop vind je ook alle eerder verschenen berichten

Bericht niet ontvangen? Check je spambox

Reageren naar Jan: mail naar koetjwm@gmail.com

Reacties die je hieronder invult kunnen voor andere lezers zichtbaar worden