OVER GERICHT KIJKEN

Toen mijn geliefde en ik met ons paard Lucky een paar jaar geleden in het bos gingen wandelen, gebeurde het een keer dat zij (Lucky) plotseling stil stond en aandachtig keek naar een plek twintig meter rechts van haar. Na een paar tellen zagen we waar ze naar keek: er lag een rood plastic zakje op het gras dat zachtjes bewoog in de wind. Daarvóór liep ze gewoon door, schijnbaar geen aandacht voor wat dan ook. Ze kende de weg, was vertrouwd met langsrijdende fietsers en auto’s en ze keek als regel niet op of om. 

Wat tot dan toe tot haar kwam via haar ogen, was allemaal bekend en niet bedreigend. Er was bij haar een voortdurende check of wat ze tegenkwam paste in het haar reeds bekende beeld. En opeens zag ze iets dat daar niet in paste en ze moest dat bestuderen. Lucky liep pas verder toen haar duidelijk was geworden dat het rode plastic zakje haar niet zou schaden.

En zo werkt het bij ons ook: we zien vaak alleen maar wat ons opvalt dat anders is dan wat wij verwacht hadden. Gelukkig staan onze beide ogen met elkaar in verbinding. Want Lucky ging op de terugweg wéér op de rem staan, omdat zij toen iets aan haar linkerzijde zag. Het was hetzelfde zakje, maar dat het zakje door haar een half uur eerder als vertrouwd was beoordeeld wist haar andere hersenhelft niet.

Doelgericht

Vaak kijken we niet op ‘stand by’ maar richten we ons op zaken die op dat moment voor ons relevant zijn. Neem maar weer eens een voetbalstadion, dan zul je misschien ervaren dat de mensen die daar zijn heel verschillend kunnen kijken. Zo zullen de pure voetballiefhebbers vooral kijken naar de ontwikkeling van het spel, de posities, de tactiek en de tentoongespreide techniek. De fans zullen vooral naar hun eigen team kijken en met hun ogen de bal in het doel van de tegenstander willen duwen. De scheidsrechter, de trainer, de grasmeester en de fotograaf, zij letten allemaal op iets anders. En de moeder en de vader van de debuterende aanvaller zien natuurlijk vooral de bijdragen van hun eigen kind en houden hun ogen daarbij ook gericht op die stevige verdediger van de tegenpartij omdat die hun zoon al na twee minuten bijna onderuit had geschopt.  

Als je in een onverwachte of nieuwe situatie komt ben je extra alert. Ik denk dat er twee dingen zijn waar we onbewust altijd op letten: is er iets te vrezen of is er iets te halen. Wij zijn heel goed in staat om snel te scannen op deze punten. Let maar eens op hoe je een ruimte binnenkomt, bijvoorbeeld je komt op visite of je komt een vergaderruimte in. Binnen een fractie van een seconde heb je in de gaten wie er zijn, of er mensen zijn die je in een bepaald opzicht liever mijdt of dat er een vreugdestroompje door je heen gaat omdat je iemand ziet waar je blij van wordt. Of je komt op een markt en laat je blik gaan over wat er allemaal te koop is. Als je vrijgezel bent is de kans groot dat de aanwezigheid van een potentiële partner het eerste is waar je op let. Je richt je aandacht, je blik, op zaken die voor jou relevant zijn. 

Weer eens wat anders 

Als je aandacht op ‘stand by’ stand staat, gaat die aandacht bijna altijd naar waar de associatietrein je heen voert. Maar je kunt je ook laten verrassen. Rob Walker heeft een boekje geschreven over de kunst van het waarnemen en beschrijft 131 mogelijke alternatieven *). Je kunt je bijvoorbeeld voornemen om op een wandeling alleen maar oog te hebben voor de kleuren onderweg of je kunt kijken hoeveel bewakingscamera’s er zijn. Om uit de sleur te komen van je dagelijkse route. Alleen al over manieren van kijken heeft hij in zijn boekje zestig pagina’s met ideeën. 

Vroeger, in mijn kindertijd, was zondagmiddag altijd wandeltijd. Met mijn vader en mijn broer hebben we een keer een wandeling door Amsterdam gemaakt waarbij we op elke straathoek door het lot lieten bepalen of we linksaf, rechtsaf of rechtdoor zouden gaan. Op die manier kwamen we in straten en buurten waar we anders nooit gekomen zouden zijn.  Ik heb ook wel eens de nachtelijke terugreis uit Frankrijk laten leiden door de stand van de secondewijzer bij binnenkomst van een bepaald stadje (Saint-Flour). Dat bleek achteraf niet handig: duizenden bochten, benzinetank bijna leeg, uitgestorven dorpen en onweer. Het moet een prachtig landschap geweest zijn, maar we hebben er niets van gezien. Ik ben er niet bewuster door gaan kijken, maar wel erg moe van geworden.

Mijn vriend E. rijdt vaak met de auto door het Noord-Franse land en kijkt dan vaak in welke mate de weg waarop hij rijdt een afscheiding vormt tussen twee types landschap. Bij een weg langs de kust is dat natuurlijk duidelijk, maar hij ziet dat ook heel vaak rijdend in het golvende binnenland.  

Vragen

Begin dit jaar moest ik een paar keer per week naar een bepaalde plek in de stad en ben er steeds met een andere route heen gewandeld. Op een gegeven moment ben ik in alle huizen gaan kijken wat ik daar zag. Ik heb toen vastgesteld dat in een bepaalde straat in slechts 7 van de 86 woningen waar ik langsliep de eettafel aan de raamzijde stond, bij de andere stond die achterin de kamer en ik heb er toen lang over nagedacht waarom dat zo was (dichter bij de keuken?). En ik zag in totaal drie kookeilanden met bij elk van die drie een vrouw aan het werk. Dat riep natuurlijk ook weer allemaal vragen op. Professor Scherder zou er tevreden mee zijn geweest: in beweging zijn en tegelijkertijd al die hersenactiviteit die plaatsvindt door de menselijke nieuwsgierigheid.

Over een paar weken nog meer over kijken, bijvoorbeeld het kijken om het visuele genot. 

O O O O O O O O O O OO

*) Rob Walker. De kunst van het waarnemen; 131 manieren voor meer creativiteit, inspiratie en verwondering in het dagelijks leven. 2019. 

Illustratie: Johan Leo Koet

Aanmelden voor (gratis) wekelijkse toezending: op de website http://www.dewereldenvanjan.blog; daarop vind je ook alle eerder verschenen berichten

Bericht niet ontvangen? Check je spambox

Reageren naar Jan: mail naar koetjwm@gmail.com

Reacties die je hieronder invult kunnen voor andere lezers zichtbaar worden